Listy i [inne] brewerie.

"Plus ratio quam vis".

[292+1].O rozpromienionej Marii.Bywałam także [RAD]osną,a nie tylko za[RAD]ną kobietą!

To smutne, że głupcy są tak pewni siebie, a ludzie mądrzy, tak pełni wątpliwości

[Bertrand Russell].

Zastanawiałam się w jaki sposób napisać ten artykuł. Jaką perspektywę, czy też konwencję, tak jak czyni to fotograf(ka) przed naciśnięciem spustu migawki. Skupienie. Światło, kolor. Kadr. Czekanie. Światło, kadr, migawka, pisanie. Smak. Takt.

Składanie świat_t[ł]a. Opuszki palców już wiedzą…

Fotografia kobiety przyglądającej się z uwagą probówce zawierającej rad obiegła świat. Stała się stereotypem, czymś w rodzaju świętego obrazu, któremu oddaje się po latach cześć, nie bardzo wiedząc dlaczego. To zdjęcie utrwaliło Marię Curie dla potomności. Czas uczynił ją zastygłym symbolem kobiety uczonej, surowej, poważnej, w żałobie, po ukochanym mężu, symbolem nigdy nie osiągniętego szczęścia. Jakiż to kontrast z jej męskim odpowiednikiem, Einsteinem, uczonym trochę zbzikowanym, pokazującym język, geniuszem naigrywającym się z czasu, ale nie ze swego czasu.

[Maria Skłodowska -Curie, Leurent Lemiere, Świat Książki, Warszawa, 2011 s.9].

Nie przestaje mnie bawić, a to zabawa gorzka w swej istocie, gdy zniesiemy jej  pierwszą, wierzchnią, warstwę,  gdy widzę jak często Maria i Albert są zestawieni ze sobą na zasadzie przeciwieństw, na kwasie podobieństw. Nie, nie pójdę  tym tropem.

Ona pewnie by wsiadła na rower, który za czasu jej młodości był bardzo popularnym środkiem lokomocji. To właśnie je dostali w prezencie ślubnym Maria i Piotr. I to właśnie podróżując na dwóch kółkach i niespiesznie się oddaliła od wcześniej przywołanych skojarzeń. Tak oczywiście, można by napisać, że wkład w Teorie którą wyłożył (ustawiając tym samym perspektywę dwudziestowiecznej fizyki) miała olbrzymi wpływ jego żona, Mileva, którą porzucił nie mogąc jej sobie  podporządkować, tak samo jak nie zdecydował się wychować córki, i zmusił swą ówczesną towarzyszkę życia, by i ona tak uczyniła, ale przecież nie o Albercie. I tu można by iść drogą równań, co zważywszy na fakt, czym się zajmował uczony nie jest novum, a nie, zaraz (to nie taka duża ba[k]teria) chodziło mi o porównania.  Przekształcenia. Matę i tykę. Fizykę drgań, domagań i twierdzeń, rdzeń i rdza piękna, które nie pęka, lecz trwa.

W życiu niczego nie należy się obawiać. Należy jedynie zrozumieć.

[Maria Skłodowska- Curie].

Zarówno ona, jak i rodzeństwo, dorastała wśród probówek, pipet, odważników, Władysława Skłodowskiego. Niemniej jednak to tylko anegdota, pamiętajmy, że  jedną z reperkusji upadku powstania styczniowego był zakaz nauczania, wykładania przez polskich profesorów, a tenże obejmował także ojca Mani. Jedyne co mógł, i co robił, to zanurzać się w pismach naukowych, nie posiadał ani własnego gabinetu doświadczalnego, ani katedry, mroźny, styczniowy wicher historii, który wdarł się do domu Skłodowskich wymiótł wszelkie nadzieje. Czy można było się nadziać na zwątpienie?

     Absolwent matematyki i fizyki politechniki w Sant Petersburgu. Był, jedynie nauczycielem ze skromną pensyjką,a potem również podinspektorem, w jednym z warszawskich gimnazjów męskich. A wiadomo, że podówczas kierownictwo stanowiła  kadra rosyjska. Takie to życie w Przywiślańskim Kraju. Mroźnym.

Ojciec Władysława walczył w powstaniu listopadowym,  w poprzednim życiu był profesorem fizyki i chemii, przemaszerował boso dwieście dwadzieścia pięć kilometrów w kierunku jenieckiego. Kiedy tylko nadarzyła się okazja, uciekł, lecz ból stóp towarzyszył mu do końca życia. Powstanie Styczniowe też zapisało się krwawą cyrylicą w rodzinie … O przywołanych tu zdarzeniach i ich konsekwencjach nie dało się zapomnieć.

Mieszkanie Państwa Skłodowskich znajdowało się niedaleko wałów obronnych Cytadeli. Tak, dokładnie tam dokonywano egzekucji na powstańcach, a ciała pozostawiono ku przestrodze i trwodze, tak to ulegały rozkładowi przez upalne dni… To żałobne, trwożne,  memento.

Mania miała także matkę, a w biografiach o matkach zwykle się zapomina, albo nie pamięta.

Młoda, piękna, wykształcona, i Oboje pochodzili ze szlachty, i tylko to im pozostało. Rodzice Bronisławy może i nie posiadali majątku, ale zdołali posłać córkę do szkoły przy ulicy Freta. Tak, tej samej, prywatnej szkoły dla panien,  w której Matka Mani w przyszłości miała przejąć dyrektorowanie. Dokonała nie lada wyczynu,  najpierw była nauczycielką, a potem dyrektorką rzeczonej placówki. Co nie tylko pozwalało się jej utrzymać, była niezależna finansowo, i posiadała przestronne mieszkanie, w dobrym punkcie Warszawy. A wszystkiego tego dokonała dzięki swojej zaradności, inteligencji i samozaparciu. Potem spotkała Władysława, wyszła za mąż, zaczęła prowadzić dom, urodziła piątkę dzieci (w ciągu sześciu lat). W roku w którym Alfred Nobel opatentował dynamit, a na na świat przyedł Władysław Reymont, urodziła się też Mania, która miała stać się  zaRADną dziewczynką, kobietą, szczęśliwą żoną, nieszczęśliwą kochanką, naukowczynią, Maria Salomea Skłodowska, ostatnia z piątki dzieci Bronisławy i Władysława.

[Kobieta niosąca chleb piosenka autorstwa Marka Grechuty w wykonaniu Grzegorza Turnaua, źródło nagrania, album Śpiewające obrazy].

Świetnie się słucha piosenek o szczęściu, ale zwierzyła się Bronisława, gdyby wiedziała, jak wygląda życie mężatki, drugi raz by się na nie nie zdecydowała.  W 1967 roku Władpysław został nominowany na dyrektora gimnazjum, co wiązało się z przeprowadzką, a to, z kolei,  wiązało się z podjęciem dodatkowego wysiłku przez Bronisławę, peregrynacji na ulicę Freta, wiadomo było, że jej kariera będzie gasnąć, na rzecz budowania kariery mężowskiej. Wycieczki do pracy zaczęły ją wyczerpywać fizycznie, do tego w domu nie miała prawa, ani czasu by zregenerować swe siły. Zaczęła tracić szlachetne zdrowie… A to z kolei zmusiło ją do zrezygnowania z pracy zarobkowej. Mogła tylko nauczać w domu dwójkę swoich dzieci: Józefa i Zosię. By zaoszczędzić, w domu  sprzątała, i szyła, dysponując specjalną ławką, również buty.

Gdy Mania miała cztery latka na suchoty zapadła jej matka. Co spowodowało ograniczenie kontaktów między nimi  dwiema, córka odczytała to jako brak zainteresowania, niechęć, odrzucenie. Matka jako niezbędny środek ostrożności zachowywała dystans. Miała własny zestaw talerzy, ręczników, brak przytulania, i brak informacji co dzieje się w rodzinie. Coraz to większe opuszczenie i niezrozumienie. Nie leczono gruźlicy właściwie, pobyt w górskim klimacie plus popijanie wód.  To wszystko. Alicja Gawlikowska- Świerczyńska, lekarka opowiadała o bezradności lekarskiej w zakresie leczenia tej przypadłości. Mycobacterium tuberculosis, czyli prątki gruźlicy wyodrębniono dopiero 1882 roku, poinformował o tym podczas krótkiego marcowego wykładu Robert Koch. Dla Matki Marii było jednak za późno. Nie pomogły ani żarliwe modlitwy dzieci, ani zaangażowanie męża, ani zamiejscowe kuracje. Bronisława nie mogąc pozwolić sobie na towarzystwo akuszerki wzięła ze sobą dziesięcioletnią córkę, Zosię. Ani pobyt pod Innsbruckiem, ani w Nicei, Z nikąd ratunku, znikąd nadziei. Do tego rozstanie z rodziną i martwienie się o koszty terapii były przyczynkiem depresji u Bronisławy, która wyrzekłą się wszystkiego co dla kobiety niezależnej    stanowiło sens życia.

Tymczasem w Warszawie Mania tak jak jej siostry uczęszczała do szkoły przy ulicy Freta. Następnie, gdy miała sześć i pół roku została przepisana do szkoły znajdującej się blisko miejsca zamieszkania,  (od razu do klasy trzeciej). Szkoła podlegała  Jadwidze Sikorskiej, patriotce,która potrafiła tak zarządzać placówką, by zwieść carskie władze.

Ojciec Marii też został zadenuncjowany za taką działalność jaką prowadziła Sikorska, co wiązało się z wilczym biletem, utratą pensji i mieszkania. W taki oto trudny czas Bronisława z Zosią wracają do kraju, a Mania, czuję się odtrącona przez pierwszą (nie wie, dlaczego nie może ją powitać), i przez Boga, który nie wysłuchuje jej modlitw. Skłodowski wynajmuje dom i otwiera internat dla chłopców, żeby móc utrzymać rodzinę. W styczniu 1874 roku jeden z uczniów zaraża Bronię i Zosię tyfusem. To trzecia fala epidemii w Warszawie. Czternaście dni później umiera druga z sióstr Marii. Matka w skutek depresji i galopującej gruźlicy może obserwować sunący ulicą kondukt, wyłącznie z okna swojego domu.

Po śmierci Matki Maria zatraciła się w książkach, chowała swoje uczucia, tłumiła je, nie pozwalając sobie na ich uzewnętrznienie, czyż nie tego właśnie była uczona przez lata? Twarde wychowanie, autorytet rodzicielski, zimny chów, obserwacja sposóbu życia to Władysława, to Jadwigi Sikorskiej, wszędzie trzeba było być akuratną.  Tak będzie również u dorosłej już Marii, tej, którą, wydawało by się, wszyscy dobrze znają…

      Powróćmy jeszcze na chwilę do roku 1879 to wtedy profesorowi Skłodowskiemu wizytę domową składa dyrektorka szkoły, do której uczęszcza Mania, mówi mu, że a i owszem jego córka jest uzdolniona, ale też bardzo wrażliwa i słaba psychicznie. Sugerowała zatem by dziewczynka poczekała rok, zanim uda się do następnej klasy. Ale ojciec, postanowił by Maria zmieniła szkołę, powodem była nie tylko nadopiekuńczość dyrektorki, ale również to, żeby umożliwić córce dalszą edukację. Nie można było aplikować dalej po ukończeniu szkoły dla panien, po pierwsze kierowała nią Polka, po wtóre, kto by charakter tej placówki brał na poważnie?

Wszystkie dzieci Skłodowskich uzyskiwały formalne wyróżnienia, i zdobywały medale, tak jak Maria za rok 1883, i to nie dlatego, że były przymuszane, naturalne środowisko, w którym się wychowywały sprzyjało takim rozwojom wypadków. Dziś już wiemy, że postawienie pytania, w rodzaju tych, czy geny, czy (jednak) wychowanie mają kluczowe znaczenie, jest pozbawione sensu.Zarówno pierwsze i jak i drugie jest bardzo plastyczne, i bardzo silnie oddziałujące na (nie tylko młodego) człowieka.  Powróćmy  zatem do naszej opowieści.

  Wszystkie perypetie: trudne dzieciństwo (funkcjonowanie pod zaborem rosyjskim w szkole polskiej), najpierw śmierć siostry, potem matki (która cierpiała w skutek przewlekłej  zakaźnej, choroby) tprzypłaciła Maria załamaniem nerwowym. Odmawiała jedzenia, czy picia, ale całe dnie spędzała w łóżku, w ciemnym pokoju… O szyby deszcz dzwoni, deszcz dzwoni jesienny/I pluszcze jednaki, miarowy, niezmienny,/Dżdżu krople padają i tłuką w me okno…/Jęk szklany… płacz szklany… a szyby w mgle mokną/I światła szarego blask sączy się senny…/O szyby deszcz dzwoni, deszcz dzwoni jesienny…¹

Ojciec postanowił więc, że wyśle ją do rodziny na wsi, by podreperowała swoje zdrowie. I wróciła do równowagi psychicznej. I tak wespół zespół podarowali jej pospołu najszczęśliwszy rok życia, w którym to nareszcie mogła po początkowym wypoczynku i regeneracji sił, po prostu być dzieckiem. Zamiast topić swój wzrok we wzorach matematycznych, czytywała powieści, zamiast wykonywać zadania, ganiać z kuzynostwem, łowić ryby, bawić się w berka, czy tańczyć. W listopadzie odwiedziła kolejnego wujka, który rezydował koło Karpat, tam była otoczona literaturą, muzyką, i sztuką, tam także spędzała dni uszyte z radości, wytchnienia, i szczęścia. Wtedy to dotarła do niej wiadomość od jednej z byłych uczennic Matki, że ona i jej mąż zapraszają zarówno Manię jak i Helenę do siebie. I tak oto, zanurzone po raz kolejny w radość, spędzały dni, które mijały nadzwyczaj szybko, wśród osób o wyszukanych manierach, ale także takich, które potrafiły docenić codzienność i pracować w manufakturze radości w rytm mazurka, który rozbrzmiewał do świtu. Tak Maria potrafiła się śmiać, radować, flirtować, a miała takie dwanaście miesięcy w swoim życiu, podczas których robiła to często, bez miarkowania. I dobrze! I bardzo, bardzo dobrze.

Be the chan­ge you want to see in the wor­ld.

[Ghandi].

[Nagranie pochodzi z Gali jubileuszowej 40-lecia Jazz Juniors / Jazz Juniors 40th anniversary gala
4.12.2016, Centrum Kongresowe ICE Kraków / ICE Kraków Congress Centre
Leszek Możdżer, Marcin Wasilewski, Paweł Kaczmarczyk, Piotr Orzechowski „Pianohooligan” – „Enjoy The Silence” Depeche Mode   źródło nagrania]. O fortepiano razy four for you and me. Skojarzenie to.

 

W wieku szesnastu lat Maria wraca do Warszawy w czasie gdy ojciec rezygnuje z prowadzenia internatu, zmienia także lokum (na mniejsze). Czas opłacić edukację Józefa.  Tym bardziej było to dodkliwsze, że Uniwersytet Warszawski nie był otwarty dla kobiet, i w czasie gdy Starszy Brat Mani mógł realizować swoje medyczne pasje, ona nie mogła podjąć kształcenia na poziomie wyższym. Zarówno Bronisława (juniorka) jak i Maria zostały ze swoimi marzeniami. I pustymi kieszeniami, i głową pełną równań. I trwogi. Przynajmniej być kimś. To zdanie powtarzała Maria jak mantrę…

W roku w którym ukończyła gimnazjum, pozytywiści otworzyli tajną szkołę,nazywaną Uniwersytetem Latającym,  dla kobiet, do której zapisało się ponad dwieście dziewczyn. Edukacja nie mogła potrwać długo gdyż działalność edukacyjna  została zdemaskowana, a nauczyciele wysłani tam gdzie diabeł nawet nie potrafi powiedzieć Dzień dobry Syberio, gdyż szczęka wypada mu ze stawu Żuchowo skroniowego, a zęby dzwonią niczym listonosz, i to nie tylko dwa razy… Jednak szkoła wznowiła działanie, i wykształciły się w niej tysiące kobiet, w tym siostry Skłodowskie. Czy zaskoczeniem będzie, że wśród miejsc, w których się spotykały, był też dom Jadwigi Sikorskiej? W tym też czasie zaczęły także udzielać korepetycji, by zarobić na własne utrzymanie. Jednakże dochody w ten sposób pozyskane były gorzej niż mizerne. Dlatego Mania, która stawała się Marią zdecydowała się poszukać pracy guwernantki, zatrudniła się w rodzinie nuworyszy, która  służbę traktowała jako zło konieczne, co tam zło, zbędność rzeczy martwych. I w takim klimacie wytrzymała trzy miesiące, aż trzy miesiące. Bronia, która łączyła pracę zarobkową, ale i wypełnianie obowiązków matki, zdołała odłożyć kwotę potrzebną  do ukończenia pierwszego roku studiów. Dlatego Maria zdecydowała zmienić klimat (i dosłownie, i w przenośni) się zatrudnić jako guwernantka, tym razem na prowincji, by otrzymywać wikt i opierunek,a tym sposobem będzie mogła połowę pensji wysłać starszej Siostrze, a gdy ta zdobędzie już uprawnienia wykonywania wymarzonego zawodu to rolę się odwrócą i Maria będzie mogła podjąć, tak jak i ona, studia na francuskiej Sorbonie. I tak następnego tygodnia Maria zaczęła pracę u rodziny Żorawskich, Podpisując kontrakt na pięćset rubli rocznie.  W Szczukach osiemdziesiąt kilometrów na wschód od Warszawy. W domu, nieopodal cukierni, a wiadomo jak w tamtych czasach, jeszcze na początku naszego wieku wyglądała praca w takowych przybytkach, bród, smród, karaluchy, dymiące kominy…A Żorawscy, to byli państwo, nadzorowali chłopów, którzy zajmowali się jak to chłopi, uprawą roli. Państwo Ci mieli pięcioro dzieci, najmłodszy Staś miał podówczas trzy lata, a najstarszy Kazimierz, studiował matematykę na Uniwersytecie Warszawskim.

Jaka to odmiana dla młodej Marii, która początkowo była traktowana jak przybrana córka. Forma tego zdania sugeruje, że sprawy uległy zmianom, i to niebagatelnym, gdy Rodzina dowiedziała się, że młodzi, Kazimierz i Maria, mają się ku sobie. Guwernantka, która, a i owszem miała w głowie Socyjologiję Spensera (po francusku) czy fizykę Daniela, które to czytała gdy świtało, albo w nocy, ale to za mało, o wiele za mało. Rozwiązywała zadania, które przysyłał jej ojciec, ale ta dziewczyna ma przerost ambicji, nie bywa na balach, nie wie co to jest peformatywność gestów, i może tak, wie jak nauczać dzieci, ale to nie partia dla  I c h   Syna, syna, który będzie  zacnym profesorem, a ona? Kim? No kim może stać się dziewczyna, która dorastać zaczyna. Okazali jej serce, i dobroduszność. Pracuje niczym nasza mróweczka. To szlachetne, że naucza niepiśmienne dzieci chłopstwa, składania liter tak w mowie jak i na kartce, tylko tyle. Kim będzie? Kim może być Maria?Profesorową? Tak się wkupi do rodziny, ta kobieta, która lubi  mozolną pracę, ale nie zna ani ogłady, ani do sfer wyższych się nadaje… Nie, nie, stanowczo, takie jak ona, powinny znać swoje miejsce. Przecież to należy do zasad kindersztuby (takie niemodne słowo), ach.  Cóż za fantasmagorie kryje ta mała, poczciwa,pełna marzeń,mnożeń, i mrzonek,  główka… Nasz syn, małżon_ek!

[Zgodnie z planem (a może świt błyśnie), Raz, dwa, trzy, Adam Nowak, album: Skądokąd, źródło nagrania].

I nie było już ważne, że ta młoda, piękna guwernantka od plotkowania woli rozprawy naukowe, płynnie posługuje się trzema językami) (i nie chodzi tu, bynajmniej, o wiązanie, wzuwanie butów, sznurówek na kokardkę) i umiłowała sobie przyrodę, świat nauki, tak humanistyki jak i ścisłych nauk. Dobrze, było ważne, dla Kazimierza, ale ten, nie potrafił, i nie chciał przeciwstawić się woli rodziców. Bał się widma że spadek spanie nie w jego ręce. Gdy więc młodzi poinformowali starszych rodu, że zamierzają się pobrać, nagle okazało się, że Mania, a i owszem. Jest dobrą partią, ale…Co dla jednych jest podłogą, dla drugich jest sufitem. I tak trwali Mania w upokorzeniu, a Kazimierz, z wygody, przecież nie może poślubić dziewczyny, która nie przynależy do jego stanu.. Konta. Konwenansów, Kontaktów. Wie ten i ów, a on, na co by się narażał, na brak comiesięcznego przekazu, jak utrzymałby się na studiach w Warszawie?

Maria czuła się biedna,(po raz wtóry) odsunięta, głupia, przeżywała tortury. A to wszystko z brakiem perspektyw w(cale nie) tle, i jeszcze brakowało jej miejsca, w którym sama mogła by się uczyć. I ta depresja… Jej siostra Helena została tak samo potraktowana, nie był to więc wyjątek. Nie jest to  także usprawiedliwienie.

I tak Maria pochłonięta została przez Melancholię, chorobę duszy i ciała, którą nazbyt dobrze nauczyła się maskować śmiechem bo przecież nie makijażem, czy obrotem zdarzeń, nie tylko formułkami matematycznymi. To pojawia się niczym refren, zgranej piosenki, którą niby znamy od pierwszych taktów, a i tak pojawia się ciężar w opuszkach palców, i gdzieś w okolicach żołądka. Szczęście w nieszczęściu było takie, że ojciec objął posadę dyrektora w podwarszawskim domu poprawczym, mógł tym samym wspomóc starszą córkę Bronię, i sprowadzić młodszą do domu.

Bronia była jedną z trzech kobiet, na tysiąc osób, która ukończyła wydział medyczny,a  gdy poznała Kazimierza Dłuskiego,  oboje się zakochali, nastał czas wesela, w Krakowie, potem wyprowadzili się do Paryża. A gdy marzenia Mani wyparowały, no bo ileż można marzyć marznąć i cyfry to zapisywać to mazać? Śnić i wierzyć? Dlatego gdy Siostra zaprosiła ją pod swój dach, mówiąc, że gdyby tylko mogła zaoszczędzić kilka rubli, to w dwa lata na pewno zdobyła by dyplom. A Mania odpisuje, że już straciła wszelką nadzieje, że życie nie jest tego warte, że nie wie co robić. Ona nie wie, że zarówno Bronia, jak i ich Ojciec wie, co jest grane, gdzieś w zaka i markach serca tli się ballada o Kazimierzu. Maria cały czas ma nadzieje, że jej luby podejmie właściwą decyzję , i mimo sprzeciwu rodziców,będą obietnice, przyrzeczenia i śluby, lub jeden ślub. Ożeni się z nią. Z tą myślą jedzie wiosennego dnia, roku kolejnego do tatrzańskiego kurortu. Nie wiadomo jakie toczyły się rozmowy, to co było jasne, to to, że nie pomogły spacery. I górskie powietrze.

Po ośmiu latach wyrzeczeń, Maria napisała do siostry, że jeśli tylko jest w stanie jej dopomóc, i zaoferować pokój i wyżywienie, to ona, jednak,  zapisze się na Sorbonę. Co też uczyniła. Dała słowo ojcu, ojcu, którego kochała, który jej był bliski, i którego niebawem miała pożegnać.

Spakowała, materac z pierza, ubrania, jedzenie i stołek, zakupiła najtańszy bilet w trzeciej klasie i ruszyła, w nieznane. Po czterech dobach pociąg wjechał na stację Gare du Nord, czekał tam na nią Kazimierz. Dłuski. I razem powędrowali do mieszkania na rue d’ Allemagne, które znajdowało się w dzielnicy robotniczej. Za dnia, przyjmowano tam pacjentów i pacjentki, zarówno Bronisława jak i jej mąż mieli tam swe gabinety, i przyjmowali niezależnie od tego, czy ktoś mógł, czy nie mógł zapłacić za poradę.  Dwa dni, bez pobierania opłat, tak, by do opieki medycznej miały dostęp także osoby, których doświadczeniem jest bieda, czy ubóstwo. I w taki sposób by przy okazji nie splajtować.

Niesowite i niesamowite było to jaka wolność panowała wtedy na Sorbonie, egzaminy zaliczało się jakie tylko się chciało, w czasie dogodnym, a wykładali najlepsi w swoich dziedzinach, wystarczy wspomnieć Paula Appella ,czy Gabriela Lippmanna. [Ten ostatni był znany, z tego, że wynalazł wraz z braćmi Curie kilka narzędzi pomiarowych, jak również powinniśmy przypomnieć sobie jego imię i nazwisko za każdym razem, kiedy spoglądamy na kolorową fotografię, bo to właśnie za to odkrycie, został odznaczony w 1908 roku Nagrodą Nobla].

Oglądając filmy o Marii można dojść do wniosku, że mieszkała  ona w nieogrzewanym mieszkaniu, jadła niewiele, i siostra jej nie wspomagała. Problem jednakże był inny, za dnia, Dłuscy prowadzili gabinety (a to łączyło się z gwarem, ściskiem, hałasem), wieczorem odbywały się tam imprezy, (a to łączyło się z gwarem, ściskiem, hałasem). Mało tego Kazimierz rozpraszał Marię chcąc ją wyciągnąć na zabawy, a jej atmosfera dosyć luźna, nie odpowiadała. Może było tak, że to był jej sposób, który wypracowała sobie przez długie lata, odgrodzić się w jedynie bezpiecznym świecie nauki. Musiała poradzić sobie z wyzwaniem. Z akcentem, z językiem francuskim,z nadrabianiem zaległości na uczelni…I doświadczeniem dyskryminacji krzyżowej, a także z doświadczaniem = wolności i… możliwością spełnienia własnych marzeń…

To wszystko przyczyniło się do jej decyzji by za dwadzieścia pięć franków miesięcznie wynająć nieogrzewany pokoik na poddaszu sześciopiętrowego budynku przy ulicy Flatters 3. I tak pierwszy z czterech pokoi znajdujących się na poddaszu zaczął być częścią jej legendy. Ballady o Marie Curie. Tak jak i jej czarne stroje. O ile uczelnia dawała Marii schronienie, chociaż słowo studentka było równoznaczne, w ówczesnych słownikach, z synonimem kochanki (studenta) o tyle pozycja społeczna kobiety tak w Polsce, której nie było na mapach, tak i Francji była podobna. Na ile Maria nie była świadoma ograniczeń, na ile nie chciała takiej świadomości posiąść, a na ile budowała swoją legendę, bo, że ją tworzyła było oczywistym, nie wiadomo…

Tak, bała się egzaminów końcowych, że przez pierwszych kilka chwil, nie potrafiła przeczytać co było napisane na arkuszu. Czy zdziwi nas to, co napiszę, że zdała najlepiej ze wszystkich osób, które  do niego przystąpiły? Swoją zaradnością, konsekwentnym wykonywaniem prac, i wiarą w niemożliwe, zyskała również stypendium Aleksandrowicza, przyznawane ubogim, acz utalentowanym studentom. Licencjat z matematyki obroniła z drugą lokatą w grupie, gorzka to dla niej pigułka była, wiele z siebie łez i narzekań wyrzuciła… Cóż, life is brutal. Ale nie do końca, wszak wspomniany Lippman przekonał członków Towarzystwa Wspierania Przemysłu Krajowego by wypłaciło czesne jego ubogim studentom, a ci w rewanżu będą zajmować się badaniem magnetycznych właściwości różnych rodzajów stali. I tak oto Maria stała się członkinią zespołu badawczego. Mogła korzystać z pomieszczenia, małego laboratorium swojego profesora, był tylko jeden problem, było ono za małe i nie mogła sprowadzić wszystkich przyrządów… I tak oto przyjaciel Broni poradził jej by spotkała się, z mało znanym fizykiem, tak co prawda jest jednym z ekspertów francuskich, młody, zajmuje się magnetyzmem, ale mógłby Marii pomóc w zdobyciu bardziej komfortowego lokum… Tak, dokładnie ten, jeden z braci, który wynalazł kilka przyrządów fizycznych. Pierre Curie. Ten przystojny, trzydziestoczteroletni, dyslektyk wciąż mieszkający z rodzicami. Miejsca co prawda jej nie udostępnił, ale służył fachową wiedzą, odnośnie elektrometru kwadratowego, bo tak się składa, że pomógł go unowocześnić. To on sformułował ogólną zasadę symetrii (prawo Curie)  i to jego zainteresowała natura kryształów. Wszak czy Plutarch mógł się mylić określając bursztyn elektronem?! Przecież wystarczy go potrzeć by widzieć jak się elektryzuje… (Bursztyn nie Plutarch, oczywiście).

Piezoelektryczność, tak to bracia Curie odkryli, tak to im zawdzięczamy ultrawdzięki, ultradźwięki, dzięki nim mamy telefonie komórkową, czy kineskopy… A zegarki kwarcowe… Czy może dziwić fakt, że tych dwoje miało się ku sobie? Tak. Może, zwłaszcza jeśli poznamy poglądy Piotra na rolę kobiet, i ich (jego zdaniem) niezdrowy erotyzm, który rozprasza mężczyzn, odrywając od Naprawdę Ważkich i Ważnych Spraw Tego Świata. Wyrósł z nich, nigdy też nie ulegał konwenansom, i był nadzwyczaj skromny. Tak przynajmniej głosi jego legenda. Podobno, miał tak napisać w swoich dziennikach, podejmując każdą decyzję w życiu wahał się, każdej towarzyszyła niepewność, zastanowienie niemoc i trwoga. Każdej. Każdej, prócz jednej. Tej, że chce swoje życie spędzić u boku Marii Skłodowskiej. Chciał by była jego żoną i partnerem w badaniach. A ona, była pewna, że jednego co chce, to pojechać do Warszawy, a może w ten sposób chciała wypróbować uczucia Piotra? Może bała się, że nie nauczyła się niczego ze związku z atrakcyjnym Kazimierzem? A może bała się, że ugrzęźnie w konwenansach żony, matki i kochanki? Taka z_(ż)ona oczekiwań. Strefa niebezpieczeństwa. I straconych nadziei, okupionych ciężką pracą. Sytuacja, w której Piotr chcąc zdobyć względy Marii musiał o nią zawalczyć. I zrobił to. Wyznając nawet, że owszem kocha Francję, zżyty jest z rodziną, ale przeprowadzi się do kraju, którego nie ma na mapie, żeby tylko z nią być.  Tak Maria zyskała jeszcze jedno, kochających teściów. I mężczyznę swojego życia, który darzył uczuciem zarówno jej ciało, umysł, ambicje, potrafił być wyrozumiały i konsekwentny, a także czuły. W dwudziesty piąty dzień lipca roku 1895 w ogrodzie domu w Sceaux, gdzie mieszkali rodzice Piotra, zgromadzili się Bliscy i Znajomi by być świadkiniami i świadkami zawarcia małżeństwa między Marią ze Skłodowskich, a Pierrem Curie, a w prezencie ślubnym, państwo Młodzi otrzymali… :

[Yaro, Rowery dwa, źródło].

       Prezent musiał być praktyczny, a rower właśnie przeżywał swój szczyt popularności. I tak oto państwo młodzi wybrali się w podróż poślubną, która trwała aż do końca października, kiedy to wrócili do stolicy Francji. Tej, która eksplodowała od odkryć naukowych, jakże niedawno to było, gdy nie znany nikomu, skromny fizyk…  Jak mu było? Ach, Roentgen, prowadził badania nad promieniami katodowymi, a Faraday, do trzech stanów skupienia, dołączył czwarty- który nazwał materią promienistą. Tak to co poczytujemy jako zastałe, i oczywiste od wieków, takim nie jest. Bezpiecznie jest myśleć, że promienie X zostały wynalezione wieki temu, że to stan_dar(d) w medycynie, która wszak jest królową nauk, ale to ułuda. W rzeczywistości, piątek ósmego listopada (1895) roku zdarzył się niedawno, zaledwie wczoraj, to wtedy Roentgen był -jak to zwykle czynił- sam w laboratorium, i wtedy przeprowadzał doświadczenie w lamie próżniowej Crookesa, podłączył wszystko do cewki Ruhmkorgffa i gdy strumień elektronów wędrował między anodą a katodą można było zaobserwować słabą poświatę. Młody fizyk chciał zobaczyć, czy owo promieniowanie wydostało się poza lampę, ale było one tak słabe, że pokój był oświetlony, że nie mógł wyciągnąć wniosków,ale gdy zasłonił żaluzję mógł zobaczyć, że ekran, który przeznaczony był do innych eksperymentów lekko poblaskuje. Po powtórzeniu eksperymentu stało się jasne (sic!), nie mylić z nastała jasność, chociaż czemu nie (?) było oczywiste, że promienie nie tylko przeniknęły przez osłonę, ale także przebyły drogę powietrzną, by na końcu osiąść na ekranie, zupełnie przypadkiem odkrył więc promienie X. I w ten oto sposób zagospodarował sobie kolejne dwa miesiące, kiedy to zabarykadował się w swoim królestwie, minimalnie tracąc czas na jedzenie i picie. Nie chodzi o to, żeby przytaczać teraz wielość eksperymentów jakie wykonał, z jakimi materiałami, w jakich konfiguracjach. Scena gdy prosi do laboratorium Berthę, swoją żonę, wydaje się tak odległa na początku XXI wieku, a jednak tak nie jest. Podobno wtedy to imaginowała sobie własną śmierć w męczarniach, a Wilhelm chciał jej tylko zrobić selfie, no dobrze, w zasadzie prosić ją o rękę, znaczy, o kończynę górną, która została uwieczniona, i rozpowszechniona w prasie. I to było jedno z najbardziej rozchwytywanych (sic!) zdjęć w historii fotografii! Nie tylko ludzie oszaleli na jego punkcie, ale sam badacz został zaproszony na dwór cesarza Wilhelma II by nie tylko odebrać Order Korony, ale przede wszystkim dać prywatny pokaz. Nie było niczym dziwnym, że marketing to zaraz podchwycił, a w sprzedaży pojawiły się lornetki z wkładem rentgenowskim w celu podglądania zacnych, person, przez niecne osoby. A rentgenowskie ubrania? Były, a sugestia szkół medycznych by prześwietlać studentów i pokazywać schematy na żywym organizmie? Były. Poruszenie nie jest właściwe naszym czasom, to znaczy tym, których doświadczamy. Niezdrowa ekscytacja, przechodząca w huraganowe zachwyty nad nowinkami techniczno-medycznymi, nie jest nam tylko właściwa. Co więcej, w historii ekonomii mówi się, że oceniając postęp techniczny, zbytnio przecenia się wynalazki niedawno wdrożone, jak na przykład Internet, a nie docenia starsze (które de facto odegrały ważniejszą rolę) jak np wynalezienie pralek automatycznych. Wróćmy do Wilhelma, który dostał za swoje odkrycie, jak wiemy pierwszą Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki, i —co też nie bez znaczenia— około siedemdziesiąt tysięcy złotych franków francuskich przeznaczył na cele dobroczynne, jak wiemy był bardzo ubogim człowiekiem. No tak, powie ktoś/ia ale na co mu nagroda, nawet sowita, skoro opatentował swój wynalazek. Otóż, nie opatentował. Zatrważające jest to, że firmy farmaceutyczne, u progu XXI wieku potrafią tak postępować z sekwencjami genów… Postęp czy podstęp?

Piotr który jeśli chodzi o sposób noszenia odzieży wierzchniej był abnegatem, jeśli chodzi o strzyżenie było mu wszystko jedno, tak samo jak o jedzenie, jedyne co się liczyło to praca. Tak jak dla Marii. Przeprowadzili się do małego, skromnego trzypokojowego mieszkanka, wyposażyli je rodzice Piotra, którzy podarowali im używane meblem luksusem były świeże kwiaty na mahoniowym, rzeźbionym stole, który też, a jakże by inaczej, dostali. Do legendy przejdą jej (udane) próby uczenia się gotowania, z metodyczną myślą, i żarliwym zapałem, aptekarską dokładnością robiła przetwory. Tak więc to nie tylko spisywanie wydatków i przychodów, prowadzenie drobiazgowego domowego budżetu. Do tego cały czas się szkoliła, kończyła kursy nauczycielskie (wszak życie we dwójkę jest droższe) poza tym, oczywiście, nie, przede wszystkim: prowadziła badania nad właściwościami magnetycznymi stali. (Za które to dwa lata później dostała Nagrodę Gegnera). Ażeby mieć zagospodarowane wieczory, i lepiej rozumieć to, czym zajmuje się Piotr uczęszczała na zajęcia na temat kryształów. Ja chętnie udałabym się do Marii na kurs zarządzania sobą w czasie. Spełniała te obowiązki i wywiązki z podziwem, do czasu gdy okazało się, że jest w ciąży. Pewnie i to by wpisała w grafik, gdyby nie te mdłości, które trwają całe dnie. Bez ustanku. I tak 12 września 2897 roku na świat przyszła Irena, ważyła nieco ponad 2700 gramów. W tym samym miesiącu na raka piersi zmarła matka Piotra. Krąg życia zatacza koła. Zatacza o_kręgi. Płynie. Wszystko płynie

[Maeva in Wonderland, kompozycja.: Ibrahim Maalouf solo: Ibrahim Maalouf, Maeva, Ibrahim Maalouf & hr -Bigband, tp; Tony Lakatos, ts aranżacja.: Jim McNeely, dyrygent.: Jim McNeely, Niemcy, Frankfurt, 2013, źródło nagrania].

Niesamowite jest to jak Maria radziła sobie w sytuacjach niecodziennych, gdy postawieni zostali w sytuacji opieki nad nowo narodzonym dzieckiem, to pojawił się kolejny dziennik: postępów Irenki, pomiary główki, czasy karmienia. Na nic dzisiejsze wymysły marketingowe te i owe, w stylu: mój pierwszy (k)roczek. Rok z życia dziecka, cóż. Brak pokarmu odczytała jako osobistą porażkę. Dlatego też musiała na początek wynająć mamkę, a potem, drugą opiekunkę. I do tego to nawracające przygnębienie Marii. Wycieczenie, czy ataki paniki. Gdy dziadek zaproponował, że zajmie się zarówno prowadzeniem domu jak i opieką nad Irenką, wszystko wróciło do poprzedniego stanu, czyli do normy. Maria mogła zacząć prace nad doktoratem, dysertacje otworzyła w czasie gdy Thomson odkrył istnienie tych dziwnych kapsułek… Elektronów. A Moseley odkrył, że to ich liczba, a nie masa stanowi o atomowej liczbie pierwiastka.

Czyż dziwi fakt, że Maria chciała, jak inni zająć się promieniami X, ale mąż doradził jej, by zamiast tego zajęła się promieniami Becquerela. Marii pomogło wnoszenie przez Piotra poprawek do elektrometru (tego samego, który współwynalazł). I ona była przecież znana z wynalezienia nie jednego przyrządu, który zadziwiał dokładnością. A jej skrupulatność i wytrwałość nie miała sobie równych). Mieli przecież tylko do dyspozycji, kawałki szkła, drutu, jakiś klej i kryształ, no jeszcze kawałek blachy. Ktoś wyrzucił sklejkę, a oni po prostu zrobili z tego całkiem nową,  komorę próżniową. No, dobrze mieli jeszcze malutką pompkę, taką, co pomocna była do wytworzenia próżni. Nie w kij dmuchał(a). (Chociaż dmuchać to Maria potrafiła, zrobione przez nią lampy, nigdy nie pękały). Niezrażona niepowodzeniami odkryła, że tor, pierwiastek odkryty przez Jonsa Jacoba Berzeliusa wytwarza promieniowanie elektryczne. I tak szła, szła, aż doszła do wniosku, że musi poszerzyć spektrum badań o inne pierwiastki, w tym wykonywać doświadczenia na blendzie smolistej. Nie nie, nie jesteś w blędzie, w wielbłądzie, tfu we wbłędzie.

W 1898 roku Maria otwiera nowy rozdział, trwożny, któż mógł przypuszczać, propedeutykę do stworzenia bomby atomowej, odkrywa nową właściwość materii, proponuje nazwać ją promieniotwórczością. Tak więc twierdzi, że promieniotwórczość można zmierzyć. Szkiełkiem i okiem.  I jest to właściwość atomowa. Atomowa Dziewczyna z Marii.  Bombowa kobieta, która ożywiła ów temat, temat, w którym rzekomo nic nie dało się już wymyślić, niczego odkryć. No i oczywiście chemię i fizykę, nie popularne dziedziny wiedzy w owych czasach, społecznie, bo jeśli chodzi o naukowczynie i naukowców…

Rozpoczął się wyścig, kto pierwszy odkryje nowe pierwiastki, a konkurencja w peletonie była silna, wystarczy spojrzeć na nazwiska, same tuzy, dzisiaj, cóż. Uczymy się o nich z podręczników, nie chodzi o to, że książki są pod ręcznikami. Taka zakazana lektura 🙂 Ale całkiem jawnie. Thomson, Rutherford, Curie, którzy potrzebowali coraz to więcej pieniędzy, dlatego też Piotr zabiegał o to, wiem, wiem to oksymoron w jego przypadku, ale jednak, by wykładać na Sorbonie. Jednak nie został wybrany, cóż, za słabe nazwisko, cóż, że bardziej kompetentny, jakby się nazywał Perrin, to z pewnością… A tak? A tak Piotr porzucił krainę kryształów, by udać się w wir przygody poszukiwania wraz z Marią nowego pierwiastka, taka opowiastka.

Jako pierwsza opracowała technikę frakcjonowania. I wieść pogalopowała w świat, i tak oto obudziła konkurencję, która jakoś tak „przypadkiem” zainteresowała się bardzo tematem nad którym pracowali Curie. Wyniki przez nich uzyskane potwierdził sam Becquerel (gdy ten ostatni dzięki swoim wpływom uzyskał granty na dalsze badania, pogratulował tylko Piotrowi, skąd my to znamy…). Podobno nie tylko lekceważył Marię jeśli chodzi o wkład naukowy, ale także dzięki jego staraniom kandydatura Piotra na Członka Akademii Nauk (to samo przecież miało spotkać Marię). Maria tym czasem, pracowała, pracowała, pra…. I tak oto stał się Polon. A zapisek z dziennika pokładowego w laboratorium z dziewiętnastego grudnia 1898 roku brzmi: „Rad”(Rad po łacinie oznacza promień). Tak oto Maria odkryła dwa pierwiastki, za pomocą nie stosowanej dotąd metody, mierzenia poziomu promieniotwórczości. Jednak aby odkrycie nie było tylko teoretyczne należało ten nowy pierwiastek wyizolować. To jaką batalię przede wszystkim, stoczyła Maria jest już częścią jej legendy, Piotr pisze w dziennikach, że on, osobiście, dawno by się poddał. Dni, tygodnie, miesiące, lata, praca w karygodnych warunkach, pozyskiwanie materiału, dużej ilości, i jeszcze większej ilości materiału… I szczęście w rodzinie Curie. I dysputy o nauce. I miłość. No  uzyskanie profesury przez Marię. Potem rozterki genewskie i objęcie stanowiska na Sorbonie przez Piotra. A Maria nad probówką próbuję rad wyodrębniać. Stało się to dopiero po czterech latach mrówczej pracy. I jedna pięćdziesiąta objętości łyżeczki do herbaty już jest. Dokładnie!Ponad jeden centymetr sześcienny szczęścia. W swojej zaciętości doszła do wyniku jednego grama. Umieściła rad, w tablicy stworzonej przez Mendelejewa a jego numer osiemdziesiąt osiem. Niestety, nie dożył stwierdzenia tego faktu Władysław Skłodowski, który uznawał co prawda trud Marii i Piotra, ale wiedział (i z tym stanem wiedzy pozostał), że znaczenie ma znaczenie ledwie teoretyczne.

 ———–

[Staff, Deszcz Jesienny].

Reklamy

14 comments on “[292+1].O rozpromienionej Marii.Bywałam także [RAD]osną,a nie tylko za[RAD]ną kobietą!

  1. xpil
    21/12/2016

    Doskonały artykuł. Tylko trochę jakby się urywa przed zakończeniem.

  2. renya
    21/12/2016

    Może legendy nie pokazują prawdy (albo całej prawdy), ale własnie dzięki temu tak silnie oddziałują na poszczególnych ludzi, na bardzo długo. Dla mnie Maria Skłodowska-Curie jest wzorem w pokonywaniu przeciwności i własnych słabości, wzorem determinacji, siły i niezależności. W historii kobiet, jest dla kolejnych pokoleń kobiet, niewyczerpanym źródłem inspiracji.

    • 5000lib
      21/12/2016

      Legendy są snute w jakimś celu. Tak też Curie nie była wyjątkiem ona w sposób świadomy budowała, jakbyśmy to dziś nazwały markę osobistą. Córka Ewa, która na początku nie potrafiła znaleźć wspólnego języka z Matką Marią — Irena miała wspólne pole- naukę, napisała apologetyczną książkę o dzielnej Marii. Co oczywiście nie przeczy Jej dokonaniom, czy przeczy przeszkodom, które pokonała. Bywa wzorem, a jakże, i nie jest to wzór chemiczny. Świeci przykładem i wyczuciem ładu. I nie jest to miara promieniowania, promieniotwórczości…Moim zdaniem po części zważywszy na powyższe, a po części dlatego, że historia kobiet nie jest znana, nawet jeśli (a tak przecież jest) mężczyźni zawdzięczają wiele. Tak jak było to w przypadku Claudel. A kto./sia zna chociażby Marcelinę Kulikowską [07].i jej dokonania? Co o tym sądzisz? W jaki sposób to widzisz?

  3. Ruda Wstążka
    22/12/2016

    Nigdy nie mogłam zrozumieć, czemu w szkole tak mało się mówi o niej. Wspomina się rad i polon, wspomina, że córka również pracowała naukowo, pokazuje zawsze to samo zdjęcie. I tyle.

    • 5000lib
      22/12/2016

      A czego chciałabyś się dowiedzieć?
      Bo może nauczyciele/ nauczycielki też mało wiedzą?
      A może to jest uważane za zbędną wiedzę? No bo w końcu, po co się uczyć o niezależnych kobietach?

      • Ruda Wstążka
        24/12/2016

        No ja wiem, że to nie jest najważniejszy temat, ale powinniśmy więcej mówić o tym, przez kogo mamy jakiś polski fragment układu okresowego. Albo chociaż o tym, nad czym pracowała Maria, bo przecież nie zabierała się do pracy z myślą, że odkryje jakiś pierwiastek.

        • 5000lib
          05/01/2017

          A dlaczego nie najważniejszy? Dobrze, ja uważam, że bardzo ważny. Nie tylko ze względu na obecność kobiet w nauce. Kto wie o takiej Kuligowskiej chociażby? Wiele tożsamości ma Maria, o których warto pamiętać, nie tylko była naukowczynią, która łączyła życie prywatne z zawodowym, albo odwrotnie, nie tylko była kobietą w nauce, była partnerką w związku, ateistką, emigrantką, kobietą walczącą na wojnie… Pierwiastek to wierzchołek góry lodowej, ważny, ale jeden, no dobrze dwa 😀 A dla Ciebie dlaczego Maria jest ważna?

          • Ruda Wstążka
            07/01/2017

            Nie najważniejszy, bo o takich osobach wspomina się przeważnie na lekcjach chemii (czy innego przedmiotu, z którym dana osoba ma związek), a tam zwykle czas goni. No i nie ma takiego zwyczaju, żeby omawiać życie naukowców jak pisarzy na lekcjach polskiego.
            Dla mnie ważna głównie ze względu na to, że chemię studiuję. 😀 A jak wspominali o niej na moich studiach to się okazało, że to naprawdę ciekawa postać była. Nie tylko przez swój wkład w tablicę Mendelejewa.

            • 5000lib
              07/01/2017

              Zgadza się, nie tylko.A co Cię zainteresowało w życiorysie Marii? Albo zdziwiło? (Planuje jeszcze jeden wpis, może dwa).

Zapraszam do dyskusji :):

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

Tagi

"At home" 2013 "Lewa ręka ciemności" "Miasto złudzeń" "Planeta wygnania" "Wydziedziczeni" oraz "Słowo las znaczy świat" #...Bo Świat jest ciekawy! #...I wiesz[cz] #...I wiesz[cz] co jest grane. Absu[ra]da(va)lium #12 poniedziałków #a ja lubię poniedziałki! #Dwanaście poniedziałków #InspirAkcja #iskierki #Jeden krok #najkrótsze #Pytaniewpiątek #Pytanie w piątek #Selekcja 52/20/15 #Szczelin w szczegółach ciąg dalszy #szczelin w szczegółach dalszy ciag #XII poniedziałków .[Saturday Pianist jazz]I Hiromi Uehara I Move 1 Movement 1: Poetry Of Wheels (George Gruntz) 3:05; 2 Movement 2: Poetry Of Lights (George Gruntz) 3:54; 3 Movement 3: Poetry Of Links (George Gruntz) 5:28; - 4 ILL Used ILLusions (George Gruntz) 5:1 01. Austin (Wasilewski) - 7:07 02. Sudovian Dance (Wasilewski) - 6:28 03. Spark of Life (Wasilewski) - 6:34 04. Do rycerzy 01. Requiem for Willy Loman 3:58; 02. Eternity Theme 1:58; 03. Closed Roads 5:36; 04. Waiting 2:07; 05. Voyage 2:10; 06. Invocation 2:26; 07. Tango of Love 1:41; 08. Tom’s Theme 1:35; 09. Laura’s 2 plus 1 7 widoków w drodze do Krakowa 7 widoków w drodze do Krakowa Grzegorz Turnau 9 Dead Alive 10 Easy Pieces for Piano 30 na 30 1997 2009 2012 2015 A Aagfe van der Voegh ach ach, kobiety i o kobietach Achille Adrien Proust ACT Adama Bremensis Adam Bałdych Adam Czartoryski Adam Ferency Adam Golec Adam Hurst Adam Jerzy Czartoryski Adam Nowak Adam Pasternakiewicz Adam Pendelton Adam Strug Adam Włodek Adam Zagajewski Adam Zagajewski Obrona żarliwości Adele Bloch-Bauer I Adolf Sax adrygał Agata Kulesza Agata Młynarska Agata Tuszyńska Aga Zaryan Aga Zaryan śpiew Agnieszka Chrzanowska Agnieszka Osiecka Agnieszka Sylwanowicz Agora SA Agostin Tassi Aguste Rodin Aiora Akademia Nauk akordeon Akurat Alan Dawson Alan Pasqua Albert Camus Albert Camusa i Franza Kafki. Albert Einstein Alberto Giacometti albo Kobieta przy oknie Albrecht Dürer album: ‎The Musical Voyages Of Marco Polo albumy albumy recenzje Alchemik Alchemik (Alchemik Acoustic Jazz Sextet) alef Spinoza Aleksander Lesman Aleksander Macedoński Aleksandr Moczulski ales from Earthsea Alexandera Lonquicha Alexander Scriabine Alexandre Desplat Alexandre Seon Alexey Kruglov Alex Rovira Celma & Fernando Trias de Bes Alfa Alfabet Alfred Lion Alfred Nobel Alfred Szklarski Alice Sara Ott Alicja po drugiej stronie lustra Alicja w Krainie Czarów Alicję Gawlikowską ---Świerczyńską Alma Mahler A long Story 2007 alpinizm alto saxophone altówka Alvernia Studios Amon. Mój dziadek by mnie zastrzelił. recenzja Amon Göth Anaksymanes Anat Fort Anatole Francis anatomia Anawa Anda Rottenberg Andersen Andre Debierne Andriej Skhurhan Bożena Zawiślak-Dolny Andrzej Andre Krzywicki Andrzej Bachleda Andrzej Ferenc Andrzej Jagodziński Andrzej Jakimowski Andrzej Jakubowicz Andrzej Krzywicki Andrzej Panufnik Andrzej Sapkowski Andrzej Sikorowski Andrzej Trzaskowski Andrzej Wajda Andrzej Zaucha Andrzej Zaucha i Anawa André Tempel Andy McSmith Andy Sheppard Angela Davis Anglia animacja Animisiewasz Startt anim_akcja przeciw sterotypom Anja Lechner - Her First Dance (2008) Anja Lechner wiolączela Anna Austiaczka Anna Bikont Anna Chęćka -Gotkowicz Anna Maria Jopek Anna Maria Jopek - śpiew Anna Maria Jopek Licho Anna Maria Jopek ustami Annaputna Anna Rusowicz Anna Saraniecka Anna Seniuk Anna Treter Anna Wojtowicz Annette Paul Anouar Brahem Anthony de Mello Anthony Jackson Anthony Jackson - Bas Anthony Wilson Antoine’ de Saint-Exupéry Anton Dworak Antoni Buchner Antoni Dvořák Antonio de Pereda y Salgado Antonio Vivaldi Antoni Witt Antoni Łukasz Podkowiński Antonín Dvořák Antoon van Dyck antyk antysteresownik Anyone With a Heart recenzja Apelles apetyt na życie Apollo obdziera Marsjasza ze skóry Apple Apus apus Aris Kindta Arkady Shilkloper Arlene Blum Armet de Lisle Arseny Tarasewicz- Nikolajev Arthura Millera Artur Andrus Artur Hajzer Artur Szczęsny Artur Żmijewski Artysta: Adam Hurst Tytuł albumu: Obscura Czas realizacji Marzec 2012 roku Wytwórnia: Ash Records Arvo Pärt Arystoteles astma astma znane osoby chore na astmę Astrid Lindgen Astrid Lindgren Asurbanipala ateizm Ateny A time for everything audiobok audiobook audiobook Swietłana Aleksiejewicz Audioteka Auguścik Austin (Wasilewski) - 7:07; Sudovian Dance (Wasilewski) - 6:28; Spark of Life (Wasilewski) - 6:34; Do rycerzy autobiografia autyzm A w Krakowie na Brackiej B Bach bajka bajka o życiu Bajor Ballada o filiżance Ballady i romanse ballata Bandwagon Barbara Baczyńska Baritone Vocals – Gordon Jones Countertenor Vocals – David Gould barok Baron de Saint-Julien Bartosz Chajdecki Bogowie Basia Trzetrzelewska bas Phil Donkin Bass bass saxophone Bass – Jimmy Haslip Bazylea baśnie Beatrice d'Este Beethoven Bema Pamięci żałobny rapsod Bergamini Bernard Machiavelli Bernard Sève beznadzieja. Biała Legenda Królowej Bony Biblioteka Akustyczna bieda bieda jako towar Big Cyc Bill Gates Billie Holliday Billy Holiday Billy Joel Bily Joel 1973 biografia Biografia Wisławy Szymborskiej Birds Requiem Bisquit b jak breweria Bliss blog blogostan Blogotony recenzja blogowanie Blue Note Blue Ribbon blues Bobby McFerrin Bob Dylan Bob Franceschini Bob Mintzer Bodø Domkor Boecjusz Bogdan Łazuka Bogiem a prawdą Bogusław Kaczmarczyk i Dominik Kwaśniewski Bogusław Mec Bogusław Wołoszański Kafka bohaterka polska Bolesław Leśmian Bolesław Prus Bona Bona Sforza Bona sprowadziła włoszczyznę do Polski? to mit Bonifacy IV Bosch Botticellego Boy Breweria Brewerie Bronisław Kaper Bronisław Maj Bronisław Maj Horacy (przekład Zygmunt Kubiak): Maciej Sarbiniewski (przekład Julian Ejsmond); Grzegorz Turnau (słowa: Grodzisko- Czym jest sen?- aranżacje Bronisław Malinowski Bronisław Pawlik Brunona Schulza Brzechwa Bugge Wesseltoft Bunksy bunt Buzu Squat by pamiętać być dobrym nauczycielem być dobrą nauczycielką Być jak Ron Clark Był sobie król ból Bębny – William Kennedy Błażej Domański Bługaria błędy C caccia Camile Claudel Cannonball Adderley - Mercy Mercy Mercy Caravaggio Caravvaggio Carla Bley Carla Bly Tros2013 Carla Gesualdo Carlo Gozzi Carlye Carolyn Davidson Carravaggio Casanova Caspara Davida Friedricha Cassandra Wilson Catherine Dickens Catherine Hogarth Cecil Taylor Cecylia Gallerani (1473-1536) Cecylia Kukuczka Celan Celina Kukuczka celtyckie opowieści Centrum Onkologii w Warszawie Cesare Catà chanson de geste Charlesa Lloyda Charles Bouchard Charles Byrne Chiarmonte Chicago Symphony Orchestra Chick Corea chodzenie Choeurs de Lyon Chopin na jazzowo chorał chorał ambrozjański choroba choroba alkoholowa choroby serca Christian McBride Christoph Roßner Chris Tordini - double bass Churchill Chylice Chłopecki ciało ciało ludzkie ciekawostki ciekawostki ciekawostki językowe ciekawostki o ciele człowieka ciekawostki o czekoladzie ciekawostki o jazzie Ciekawostki o kawie ciekawostki o książkach ciekawostki o ludzkim ciele ciekawostki ornitologiczne ciekawostki o ósmym marca ciekawostki o średniowieczu ciekawostki układ oddechowy ciekawość cisza City of Illusions clarinet Claude François Claude Lorrain Claude Monet Claus Pieterszoon co dzieje się z ciałem po śmierci co jest grane. Absu[ra]da(va)lium co jest grane. Absu[ra]da(va)lium...I wiesz[cz] Cole Colin Vallon Colin Vallon Trio Coltrain Coltranie Come Away With Me recenzja Conlon Nascarrow co przyjemnego przeczytać? co to jest sapka co to są Listy i inne Brewerie co warto czytać co warto czytać z fantastyki? Co warto czytać z fantasy co warto przeczytać? co zrobić jeśli mam słomiany zapał co zrobić z rozczarowaniem? cykl cykl You can listen jazz cykl Ziemiomorze cytat cytat na teraz cytaty cytaty Jana Kaczkowskiego Cytaty z Jana Kaczkowskiego Czajkowski czarne złoto Czarnobyl Czarnobylska Modlitwa czas czas świąt czekasz na wiosnę Czerony Tulipan Czerwony Tulipan Czesława Korzeniowska Czesław Miłosz Czesław Niemen Cztery Pory Roku czy dama z gronostajem z czym dama staję? czyli]. Prawo do... czy między bogiem a prawdą? Jak poprawnie powiedzieć czym skutkuje uszkodzenie rdzenia kręgowego czy smarkać czyta Andrzej Ferenc czytaj Listy i inne Brewerie Czytam więc jestem Czytanie szkodzi :) czytelniczki czy to prawda Czyści jak łza Człowiek córka Bzdurka D DagaDana Dama z... Dama z gronistajem Dama z Gronostajem Dama z łasiczką Danae Danaus plexippus Daniel Barenboim piano Daniel Kapustka Daniel Kapustka – perkusja Daniel Nilsson Danielsson Palle Daniel Tamment Daniel Tammet Daniel Tiamment Daniel Waples Danny Cudd Danuta Grechuta Danuta Szaflarska Danuta Szaflarska nie żyje Darek Oleszkiewicz Dariusz Kortko Dariusz Zboch Leszek Sojka Jakub Kołodziejczyk Joanna Zagajewska Michał Kowalczyk Dark Crayon Dark Crayon/Piotr Cieślicki Dave Holland Dave Koz David Brubeck David Chesky David Chesky / Fundação Orquestra Estúdio / Rui Massena David Chesky: The Zephyrtine - A Ballet Story recenzja David James Soprano Vocals – Monika Mauch Tenor Vocals David James Soprano Vocals – Monika Mauch Tenor Vocals – Rogers Covey-Crump David Kikoski David Lynch David McClelland Da Vinci Dawid Bowie dawni mistrzowie Dean DeBloisChris Sanders Dean DeBloisChris SandersWilliam Davies Deborah Tannen de Falla de gustibus non est disputandum deneidy depresja Dezyderata Dhafer Youssef Diabelski młyn Diana Krall Diana Krall - When I look in your eyes Diares of Hope Diego Velázque Diego Velázquez Dino Saluzzi dlaczego dlaczego 8 marca dlaczego bekamy? dlaczego człowiek się wierci? Dlaczego Dickens byłby youtuberem? Dlaczego karku nie można złamać dlaczego ludzki kręgosłup ma kształt podwójnej litery s dlaczego malejemy? dlaczego mamy gęsią skórkę dlaczego mówimy nie zasypiaj gruszek w popiele dlaczego nie dyskutujemy dlaczego się czerwienimy dlaczego warto nie biegać Dlaczego warto zobaczyć film o Stephanie Hawkingu dlaczego wypda nam dysk Dlaczego zacięcie się papierem bardziej boli dla dzieci Dlaubert Dobrawa do czego służt stół? Do czego służy stół? dojarzość Do Marka Aureliusza Domenic Buonvicini i Silvestr Maruffi do mieszczan (Katarzyna Nosowska Dominik Bukowski Dominik Kwaśniewski Dominik Wania Dom o Zielonych Progach Dora Diamant Dorota Górska Dorota Kędzierzawska Dorota Miśkiewicz Dorota Osińska Dorota Warakomska Dostojewski do szlachty Dotknięcie pustki DoZP doświadczenie niepełnej sprawności Droga 66 Drugi dziennik recenzja drums duc de la Rochefoucauld Dudziak Dugosz Duke Duke Ellington Duke recenzja dur radość Dwadzieścia pięć lat temu zginęła Wanda Rutkiewicz dwuznaczność leksykalna dyg_resje Dymitr Szyszkin dynamit dysk dyskusja dyskusja o nudzie dyskusje o sztuce dysleksja. dystans Dziady Dzieciństwo Marii Skłodowskiej Curie dziennik Dziesiąta rocznica śmierci Jana Pawła II Dzień Dziecka Dzień Języka Ojczystego Dzień Książki dla Dzieci Dzień Matki Dzień ojca. Dżem E e.e. cummings e.s.t ECM ECM. Eicher ECM wytwórnia Edgar Degas Edmund Semil edukacja Edwarda Albee Edward Grieg Edward Hopper Edward Janner Edward John Phelps Edward Kłosiński Edward Walter Fryer Eivind Aarset elektronika [Electronic Wind Instrument ] Elektryczne Gitary Eleni Karaindou Eleni Karaindrou Eleni Karaindrou - fortepian; Kim Kashkashian - altówka; Jan Garbarek - saksofon tenorowy; Vangelis Christopoulos - obój; Camerata Orchestra pod batutą Alexandrosa Myrata Eleonora Akwitańska Eleonora Aragońska Eli eli Elijah Bossenbroek Elijah Bossenbroek - Carpe Lumen Elina Duni Quartet Eliota Elisabeth Kübler-Ross Elizabeth Barrow Eliza Orzeszkowa Ellen Key Elliot Mason Elmo Elwira Kamińska Elżbieta Towarnicka Emil Zola En Chordais Ensemble Constantinople Epikur epowerment Ercole d’Este Eric Clapton Eric Clapton autobiografia Eric Clapton kończy karierę nie będzie koncertował Eric Zener Ermelino Ermellino Ernest Rutherford erudycja esej eseje etno Eugeniusz Makówka Eugène Henri Paul Gauguin Ewaa Lipska Ewa Demarczyk Ewa Lipska Extended Circle F Fabrizio Bosso Fantasie C-Dur; Rondo h-Moll; Sonate A-Dur - Carolin Widmann Fantasty fantastyka fantasy Felicja Bauer Fender Rhodes – Paul Nagel Ferdynand Magellan Feynamann Fibonacci figura matki w sztuce filharmonia Filharmonicy Berlińscy Filip IV Filipowicz Quintet film film polski filozofia filozofia chodzenia Fiodor Dostojewski Fiovanniego Battisty de Lazzari fizjoterapia ciekawostki Flaubert flet Flora Celestyna Teresa Henrietta Tristan y Moscoso Flora Tristan folk folk jazz Follow The White Rabbit (Herman/Tordini/Crane) [3:21]; Saturn Returns [7:43]; Trylon [5:09]; Heart Shaped Box (Kurt Cabain) [4:38]; Ein Gedi (D.Aharoni) [6:01]; The Mountain In G Minor [6:20]; Cadenza Fonopolis Formacja Nieżywych Schabuff - Dadada forte(i)pian(o) fortepian fortepian; Henning Kraggerud fortepian ciekawostki fotepian Francis Danby Francis de La Rochefoucauld Francis Wolff Franciszek Jerzy Kulczycki Franciszka i Stefan Themersonowie Francja Francoisa Couturiera Franja Frank Zappa Frans van Mieris the Elder (Starszy) Franz Kafka François Boucher François VI frazeologizm Fred Oldenburg fretles Freud Fryderyk Chopin Fundacja terytoria książki Fusell i Krauss Fête de la Musique G Gabriela Anders Waiting Gabriela Muskała Gabriel Lippmann Gala Dali Gang Marcela Gary Burton Gazeta Wyborcza Gałczyński Gdańsk Gdańsk 2015 gdy kwitnie żonkil Geetali Norah Jones Shankar Georgea Russella George Gershwin George Martin Georges de La Tour Georges Seurat Georges Urbain Georges_Seurat Niedzielne popołudnie na wyspie Grande Jatte Gerald Cleaver Gershwin gerzegorz turnau Giedroić Gilles Thibault Gintrowski Giorgio de Chirico Giorgione Giovanniego Moroni Giovanni Paola de Feminis gitara gitara basowa Cezary Konrad - perkusja gitary Gitary– Paul Jackson Giuseppe Torelli glejak Glenem Gouldem Glen Gould God Only Knows Goethe Golec uOrkiestra Gottland Gra o tron Grass nie żyje Grażyna Draheim Grażyny Bacewicz Grechuta Gregoire Chamayou GrubSon grunt to zdrowie Grzech Piotrowski Grzegorz Ciechowski Grzegorz III Grzegorz Kwiecień Grzegorz Piotrowski – saksofonMarcin Masecki Grzegorz Tomczak Grzegorz Turnau Grzegorz Turnau – śpiew Grzegorz Wełnicki Gunter von Hagens Gustava Klimt Gustav Theodore von Holst Gustaw Mahler Gwendolyn Bradley Gérard Genette Géricault Górny Śląsk Głowy piwniczne H Habakuk feat. Muniek Hagar's Song recenzja Halina Wyrodek Halloween Hamburg) Hang Massive Hanna Banaszak Benefis Hans Andersen Hans Frank Hans Zimmer Harapollon Nilus harmonijka Robert Kubiszyn – kontrabas Harrisa Eisenstadta Septembera Harry Potter Harry Potter i Harry Potter i Kamień Filozoficzny Hector Berioz Helena Deutsch Helena Diakonova Helena Modrzejewska Helen Hunt Hendrix Henri Becquerel Henri Bergson Henri de Toulouse-Lautrec Henri Dominici Henryk II Henryk Majewski - trumpet Henryk Sienkiewicz Henry Marsh Henry Murray Hermione Lee Hernando Cortes Herofiloz z Aleksandrii Hertha Ayrton Hieronim Bosch Hieronymus Anthoniszoon van Aken Hilarego z Poitiers Hildegarda z Bingen Hili Plitmann himalaizm Hiob Hipokrates Historia historia kobiet historia liczb Hogward Hokusai Katsushika Holandia Holland Baroque Holmfrida Holst planety Homo twist Miasto Kraków Horacio Lavandera Horowitz How to Train Your Dragon Hugo Steinhaus hulusi humanizm humor Huśtawki Hymn do Świętej Trójcy Ibrahim Maalouf i czytelnicy idiopatyczna odma opłucnowa Idres Shah Ignacy Jan Paderewski Igor Omulecki II Koncert fortepianowyB-dur op. 83 Johannesa Brahmsa Iiro Rantala Iiro Rantala - fortepian Adam Baldych - Skrzypce Asja Valcic - Wiolonczela Iiro Rantala New Trio Iiro Rantala String Trio II Wojna II Wojna Światowa IKD Ildefons Gałczyński ile waży skóra przeciętnego człowieka Imagine recenza i Marek Grechuta Immanuel Kant impresja Impresje i komenty impresonizm Imágenes (Music For Piano) Inga Iwasiów inspiracja Inspirujące książki instrumenty klawiszowe instrumenty klawiszowe; Krzysztof Pająk ---instrumenty klawiszowe instrumenty perkusyjne Instytut Radowy International Jazz Day Internetowy Klub Internetowy Klub Dyskusyjny Internetowy Klub Dyskusyjny Dyskusyjny [IKD+0] Internetowy Klub Dyskusyjny Dyskusyjny [IKD+2] Internetowy Klub Dyskusyjny [IKD+0] i Orkiestra na Zdrowie Irak. Piekło w raju recenzja Irena Curie Irena Curie na wojnie Irena Krzywicka Irena Santor Irene Joliot- Curie Irene Russo Irene Schweizer Iring Berlin irlandzkie whistle iskierki by 5000lib Istebna I Symfonia D-dur "Tytan" I Ty możesz słuchać muzyki klasycznej Iwaszkiewicz i wiedza I Wojna Światowa IX wiek Izabela Czartoryska Izabela Kastylijska Jacek Bończyk Jacek Dukaj Jacek Dukaj Lód Jacek Kaczmarski Jacek Kleyff Jacek Kozerski Jacek Malczewski Jacek Ostaszewski Jacek Wójcicki Jack Lang Jackowski i Jopek Deszcz Jacob Karlzon 3 Jacques-Louis David Jacques Attali Jadwiga Helena Misel Jadwigi Sikorskiej jak inspirować jak mądrze czytać książki? O czytaniu jakość snu jak się wyspać Jakub Lange Jakub Łysik Monika Krzysztofik Marta Grzebielucha Karol Kamiński jak umiera człowiek jak wytresować smoka jak wzmacniać wolę James Joyce James Slevin Jana II Doskonałego Jan Breughel (młodszy) Jan Brzechwa Jan Dantyszek Janek Gwizdala - bass Alan Pasqua - piano Peter Erskine - perkusja Jan Garbarek Jan Gondowicz Jan Gunnar Hoff Janina Wanda Grechuta Jan Kaczkowski Jan Kaczkowski cytaty Jan Kanty Pawluśkiewicz Jan Kanty Pawluśkiewicz Zbigniew Wodecki Anna Wojtowicz Jan Kochanowski Janne Clemence Wail Jan Ptaszyn Wróblewski Jan Sebastian Bach Jan Smoczyński Janusz Gajos i Magda Umer z najnowszej płyty Duety Janusz Gniadkowski Janusz Korczak Janusz Kozłowski Janusz Limon Janusz Mackiewicz Janusz Majewski Janusz Radek Janusz Zabiegliński Jan van Eyck Jan Vermeer Jan Vermeer van Delft Jan Wildens Jan z Czarnolasu Jan Zych Jar Chojnacki Jarema Stępowski Jarle Vespestad: drums Jarosław Iwaszkiewicz Jarrett Jarret w Kolonii 1975 rok jaskułke Jasona Morana Jason Moran jazz jazz finski jazz jest jazz norweski jazz pianist jazz polski Jazz Sebastian Bach Jazz Tribute To Michael Jackson jazz w Finlandii jazz zagraniczny Jean-Édouard Vuillard Jeana Désiréa Gustavea Courbeta? Jeana Paula Jean de La Fontaine Jean de Roquetaille Jean Galbert Savage Jeff Hamilton Jeff Tain Watts Jennifer Teege Jeremi Protas Jeremi Przybora Jeroen van Veen Jeroen van Veen – Pärt - Für Anna Maria Jeroen van Veen – Pärt - Für Anna Maria (2013) Jerzego Zawieyskiego i Tadeusza Gajcego Jerzy Bartz Jerzy Czech Jerzy III Jerzyk zwyczajny Jerzy Limon Jerzy Maksymiuk Jerzy Pilch Jerzy Stempowski Jerzy Sthur i Olgierd Łukasiewicz Jerzy Stępowski Jerzy Wasowski jest najważniejsza. Jezus Chrystus Joachim Kuhn Joakim Milder - tenor saksofon tenorowy Joanna Garycka Joanna Pollakówna Joanna Porazińska Joanna Sałyga--- Chustka. Joanna Szczęsna Joanna Szczęsna i Anna Szczęsna Joe Morello Joe Morrello Joey Baron Johana Necka Johann Christian Bach Johannes Brahms Johann Maria Farina John Clayton John Coltranie John Gage John Hawkes John Lennon John Lewis John Mandela John Porter John Surman John Urry John Williams John Zorn Jon Christiensen Joni Mitchell Jon Schmidt Jopek Jorrain Lorrain Josiah Wedgwood Joëlle Léandre Juian Tuwim Julia Hartwig Julian Maszyński Julian Sypniewski Julian Tuwim Juliusz II Juliusz Machulski Juliusz P. Szeniawski Jung Jusepe de Ribera Justyna Steczkowska Józef Czapski Józef Czechowicz Józef Epifani Minasowicz Józef Pankiewicz Józef Peszka Józef Wokulski to Stanisław Wokulski? języczek u wagi języczek uwagi albo języczek u wagi język język a zawody język migowy językowo język polski język polski ciekawostki kabaret Kabaret OT.TO Kabaret Potem Kabaret Starszych Panów Kacper Stolarczyk Kacper Stolarczyk – gitary Kaczmarczyk Kaczmarski Kafka Kaldi Kalina Jędrusik Kamil Łanuszka kampanie społeczne kanał kręgowy kanon kanon fantasy kanon jazzu kanon lektur polskich Karakter Karol Chłapowski Karol Dickens Karol Szymanowski Karol Wielki kaszleć czy kasłać Katarzyna Biedrowska; Marek Szymaszek; Paulina Grondys; Katarzyna Boni Katarzyna II Katarzyna Kolędy –-Zalewskiej Katarzyna Rokicka Katarzyna Rosicka--- Jaczyńska katastrofa w Czarnobylu Katowice Kawa Kayach Kayah Kazimierz Mikulski Keats Keith Jarret Keith Tester Kenny Drew - fortepian Paul Chambers - kontrabas Philly Joe Jonnes - perkusja Lee Morgan - trąbka Curtis Fuller - puzon Ketil Bjornstad kiedy skóra ma orgazm Kieślowski Kinga Prais Klarnet klarnet basowy Klasyczna klasyczne korepetyce -w dobrym tonie. klasyka klawisze kltura Klub Pickwicka kląć jak szewc kobieta Kobieta z dzbanem Kobieta z Wagą kobiety kobiety i o kobietach kobiety w fantasy kobiety w nauce kod kulturowy Kod Leonarda da Vinci Kolia Piotrowski Komeda koncepcje dzieciństwa koncert Koncert pamięci Agnieszki Osieckiej w Opolu kondycja muzyki Kongres futurologiczny konik polny Konkurs Chopinowski KOnrad Mastyło konsekwencja w działaniu Konstanty Andrzej Kulka Konstanty Ildefons Gałczyński Konstantynopol kontrabas Kordowicz Kornel Filipowicz Kornel Makuszyński Kortarbiński Kosarzyska kosmos Koszula Śliwak Kot z Cheshire Kraków Krew Elfów Kristjan Randalu Kroke Kronika Theitmara Krupnicza 22 Krystian Zimerman Krystyna Czubówna Krystyna Janda Krystyna Janda Wariatka Tańczy Krywult Krzysztof Antkowiak Krzysztof Cezary Buszman Krzysztof Chodorowski. Krzysztof Herdzin - fortepian Krzysztof Kamil Baczyński Krzysztof Kiersznowski Krzysztof Komeda Krzysztof Korzeń; Krzysztof Kraska Krzysztof Kubiesa Krzysztof Napiórkowski Krzysztof Napiórkowski w Trójce Krzysztof Rutkowski Królowa Wiktoria Królowa Śniegu krążek międzykręgowy Ks. Jan Kaczkowski śmierć książka książka 2014 książka jako towar książka mówiona książka papierowa czy ebook co wybrać? książki książki fantasy książki o górach księcia Buckingham KSU kształtowanie nawyków których doświadczeniem były stany depresyjne którzy chorują na astmę Kukuczka kula Kulikowska kultura Kurta Cabaina Kurylewicz Kvieta Legatowa Kyriakos Kalaitzidis L LA Lalka Bolesława Prusa Lao Tzu Larry Coryell Laurent Lemire L czyli 50 Lech Janerka Lech Jęczmyk legendy lekcje u Ophera Brayera lektury Leonard Cohen Leonardo da Vinci Leonardo Rauwulfa Leonard Slatkin Leon Fistek Leonid Shupik Le Radeau de la Méduse Leszek Aleksander Moczulski Leszek Kołakowski Leszek Możdże Leszek Możdżer LESŁAW i ADMINISTRATORR Let Her Go Leurent Lemiere Lew Soloff – trumpet Wolfgang Puschnig – saksofon altowy Andy Sheppard – saksofon tenorowy Gary Valente – puzon Carla Bley – piano Larry Goldings – organy Steve Swallow – bass Victor Lew Leśmian liczby Light Made Lighter Lisa Gerarrd Listy Listy i inne Brewerie Listy i inne brewerie blog Liszt Literacka Nagroda Nobla literatura literatura górska literatura na popołudnie Live. Największe przeboje Lizzy Loeb l jak listy Lombard Londyn Lorentz Louis Armstrong L Turnau Lublin LUC Lucas van Uden. Ludovico il Moro Ludovico Sforza Ludwig Wittgenstein Ludwika VI Grubego Ludwik Filip Ludwik Pasteur Ludwik VII Ludwik XIII Ludwik XV ludzie ciało ludzi organizm ludzki organizm Lugwig Wittgensein Lukrecja Borgia Lukrecjusz Lula i Mariusz Pędziałkowie Lutosławski Lód Maaanam Kora Mac Maciej Garbowski Maciej Inglot--- akordeon; Błażej Chororowski---gitara basowa Maciej Kukuczka Maciej Magnuski – bas Maciej Maleńczuk Maciej Manguski Maciej Szczepański Maciej Słomczyński Maciej Zębaty madrygał Magdalena Kumorek Mahatma Gandhi Mahler Majewski -fortepian Majewski Robert Malajkat malarstwo malarstwo europejskie Malcolm Budd Malczewski Malwina Kulikowska Manet Manfred Eicher Manuel de Falla Nights in Spanish Gardens Marc Chagall Marcel Landowski Marcel Proust Marcin Dorociński Marcin Masecki Marcin Murawski kontrabas Marcin Pietraszewski Marcin Wasilew Marcin Wasilewski Marcin Wasilewski - fortepian Marcin Wasilewski - piano Slawomir Kurkiewicz - kontrabas Michal Miskiewicz - perkusja Joakim Milder - tenor saksofon tenorowy Marcin Wyrostek Marcin Zabrocki Marc O'Brien Marcus Miller Marek Bliziński - guitar Marek Grech Marek Grechuta Marek Grechuta i Band Marek Grehuta Marek Jackowski Marek Konrad Marek Moś Marek Napiórkowski Marek Napiórkowski - gitara Marek Niedziwiecki Maria Antonia Josefa Johanna von Österreich Maria Antonina Maria Beiser Maria Bogucka Maria Curie Maria Curie emigrantka Maria Curie jako kochanka Maria Dębska Maria Farantouri Maria Magdalena pokutująca Marian Eile Marian Eile- Kwaśniewski Maria Orwid Maria Peszek Maria Peszek i Foks Maria Peszek i Foks Był sobie król Maria Salomea Skłodowska - Curie Maria Skłodowska Curie Maria Skłodowska Curie na wojnie Maria Szyszkowska Marie Mordingrer Mariusz Szczygieł Marjane Satrapi i Vincenta Paronnaud marka markizy de Pompadour Markowie Czuryłło i Grechuta Marsjasz i Apollo Marszałek Marta Górnicka Martha Argerich MARTIN TINGVALL Maryna Barfuss Maryna Barfuss- Turnau Marzena Michałowska Massner Mateen Matejkę Mats Eilertsen: double bass Matt Brewer Matt Brewer --- bass Gerald Cleaver --- perkusja Yaron Herman --- piano Maur Maurice Fleuret Maurice Herzog Max Brod mała zmiana mała zmiana powoduje dużą zmianę Małe Curie Małgorzata Górnisiewicz Małgorzata Niemirska Mały Książę Mecz Poetycki 2015 Medyceusze medycyna medytacja Mehoffer melancholia Melisa meloreytacja Melvin B. Tolson miasto Mich & Mitch and Zbig łodeggy Michaela Franksa Michael Benita Michael Foucaut Michael Wollny Michaił Afanasjewicz Bułhakow Michal Miskiewicz Michal Miskiewicz - perkusja Michał Michał Anioł Michała Urbaniak Michał Bajor Michał Karol Szymanowski Michał Kuźmiński MichałLitwiniec Michał Nestorowicz Michał Strąkow Michał Tokaj Michał Urbaniak Michał Zabłocki Michał Łanuszka Michel Foucault Michel Petrucciani - fortepian Michel Serres Microsoft Mieczysław Karłowicz Mieczysław Kosz Miejsce kobiet jest na górze Mieszko I Mike Stern Mike Stern - gitara elektryczna Mikołaj Rej Mikołaj Tulipan Mikołaj z Radomia Mikromusic Milan Kundera Milena Jesenská Miles Davis minimalizm minimalizm w muzyce Mini wykłady o maxi sprawach. Trzy serie.Leszek Kołakowski Mira Zimińska-Sygietyńska Miron Białoszewski Misha Alperin Miskiewicz -perkusja.Zamyślenie recenzja Wojciech Majewski Miss Williams Mitch & Mitch Mit Erigone mity mity na temat pozytywnego myślenia Miuosh & Skrzek MIĘDZYNARODOWY DZIEŃ JAZZU./INTERNATIONAL JAZZ DAY Międzynarodowy Dzień Jazzu Międzynarodowy Dzień Kawy Międzynarodowy Dzień Tańca Mme Lemaire Moje córki Krowy mol smutek Monika Borzym Moniuszko Monk Montaigne more Morrie Schwartz motywacja motywacje działań Movements In Colour mpd Muchy Munk Munyungo Jackson – Mustafa Pasza muuzyka popularna muz: Zygmunt Konieczny muzyka Muzyka - Grzegorz Turnau muzyka etniczna muzyka filmowa muzyka klasyczna muzyka koncepcyjna muzyka polska muzyka popularna muzyka poważna muzyka rozrywkowa muzyka we Francji muzyka we Włoszek muzyka wielogłosowa muzyka zagraniczna muzyka świata Myslovitz myślenie jednak boli Młodość na co zmarł Bolesław Prus Na co zmarł Grass na co zmarł Ornette Coleman na co zmarł Stefan Żeromski? nadgryzione jabłuszko nadworny skrzypek Ewy Demarczyk nadzieja Nagroda Nobla Nagroda Nobla 2014 rok Nahuatl najcięższa książka świata najlepszy pojazd XIX wieku największy organ w ludzkim organiźmie na marginesie Na motywach kołysanki Janiny Porazińskiej pod tym samym tytułem.Reżyseria i animacja Tytus Majerski Napoleon Bonaparte Napoleon III Narodowe czytanie Narodowe czytanie Lalki narracja Narrenturm Natasza Czermińska Natasza Czermińska recenzja nauczanie nauczyciel nauczyciele nauczycielka nauka nauka języka co wzmacniać nauka języka popularne błędy nawyk nawyki czytelnicze. Na wyspach Bergamutach Neil Larsen Nelly Ternan neologizm nerw przeponowy New Series NeXT Niccolo Machiavelli Nicola Chiaromonte Nicolaes Eliaszoon Pickenoy Niech Żyje Bal nie każdy potrafi się przewrócić Niemiecka Curie niepełnospraność niepełnosprawni niepełnosprawność niepełnosprawność Prousta niesprawiedliwość Nietzche Nietzsche nie w pełni sprawność Niezależna Oficyna Wydawnicza Nowa niezgoda nie żyje Ginter Grass Nighthawks Nike Nikola Sellmair Nikołaj Karamizyn Nils Petter Molvaer Nir Felder Nohawica Norah Jones normy językowe North Cape Notatki notatki na marginesie notatki z wykładów nowoczesny marketing nowy album Grzegorza Turnaua nowy cykl Nowy Rok Nowy Ślad Czarnych Stóp nuda nu jazz O.S.T.R obalanie mitów obalanie mitów na temat Marii Skłodowskiej Curie o bibliotece o bieganiu o blogu obraz obrazy Obscura Obwieszczenie obyczaje obój ocannon’s World o chodzeniu o ciszy Octave Feuillet oczekwania o czytaniu Oda do radości Oda Dytrykówna. Odczuwanie architektury Odkrycie NASA odniesienie do baśni odprężenie odznaczenia Office International d'Hygiène Publique. o grzebieniu ogłoszenia Ogłoszenie o głupocie ohn Summerson o jazzie o języku Olaf Tryggvason Olga Boczar Olga Boznańska Olga Tokarczuk Nike 2015 o mężczyznach o nudzie Opole Opole 1997 opowieści dla dzieci Opowieści o Pilocie Prixie Opowieści z Ziemiomorza opowieść o najsłynniejszym polskim himalaiście o przypominaniu opór w rozwoju Orchestre National de Lyon orkiestra orkiestra: BBC Symphony Orchestra z towarzyszeniem chóru kobiecego) Adrian Boult orkiestra AUKSO Orkiestra Dni Naszych Ornette Coleman Ornette Coleman zmarł Orygenes Orzechowski o siekierze osoby chore na SLA Osoby Głuche Osoby Niedowidzące Osoby Niewidome osoby z niepełnosprawnościami OT.TO Otto Hahn Owidiusz o wyobraźni o władzy o zapominaniu o zmianie Ołówek recenzja pacyfizm palec palimpsest Palle Danielsson - kontrabas Pamiątkowe rupiecie Pamiętniki nadzwyczajnego umysłu z zespołem Aspergera Pan Herbatka Pan Kleks Parker Paryż pasja Passaggio Patch Adams paternalizm Patrice Moret Patricia Molly Clapton Paula Cole Paul Anka Paul Appell Paul Auster Paul Celan Paul Desmound Paul Emil Breitenfeld Paulina Braiter Paul Langevin Paul Éluard Pawerewski Paweł Krawczyk) - 4:37 05. Message in a Bottle (Sting) - 7:36 06. Sleep Safe and Warm (Komeda) - 6:55 07. Three Reflections (Wasilewski) - 8:33 08. Still (Milder) - 6:45 09. Actual Proof (Hancock) - Paweł Krawczyk) - 4:37; Message in a Bottle (Sting) - 7:36; Sleep Safe and Warm (Komeda) - 6:55; Three Reflections (Wasilewski) - 8:33; Still (Milder) - 6:45; Actual Proof (Hancock) - 6:06; Largo (Ba Paweł Smoleński Paweł Wszołek Peredy y Salgado Pergolesi perkusja Perkusja– Paulinho Da Costa Piano Perpetuum Persepolis Peter Erskine Peter Gabriel Peter Paul Rubens Pete York - perkusja Pewność Philip Zimbardo Phil Knight pianino pianino ciekawostki pianist piano Piano Guys piano Larry Koonse Piano Man 1973 Piano Works II - Ringing The Luminator Picasso Picasso Kobieta niosąca chleb Pieere Bordieu Piere Soderi Pierre Boudieu Pierre Bourdieu Pierre Curie pigułka dzień po pijany jak szewc Pina Bausch Pinelo piosenka finałowa piosenka literacka Piotr Curie Piotr Czajkowski Piotr Fronczewski Piotr Frączewski Piotr i Maria Curie Piotr Millati Piotr Paleczny Piotr Skrzynecki Piotr Szczepanik Piotr W. Cholewa Piotr Witkowski pismo Breila pisz na berdyczów co to znaczy Pitagoras Pitagoras z Samos Piwnica pod Baranami Pixar piękno piętnaście pianistów pianistek jazzowych Place de la Concorde Planet of Exile pleonazm Pliniusz Starszy Po co czytamy? początki polifonii podania Pod budą Pod budą Sikorowski & Turnau podróż Pod światło poeta poezja pogoda pod psem pokój polityka polon Polska Polska wygrywa Euro 2016 Polskie Radio polski jazz pop Po pierwsze nie szkodzić. Opowieści o życiu Pora Umierać Porter Porwanie córek Leukippa postacie kobiet Powiedziała mi Maria Antonina powołanie Powstanie 44 pozytywizm pozytyw na dzisiaj prawa człowieka prawa kobiet prawda ciekawsza od fikcji Prawo do... problemy ze stawem żuchwowo skroniowym proces edukacyjny proces rehablitacji produkcja Program 3 Polskiego Radia programowanie; Tomasz Dominik--- bębny; Maciej Mąka--- gitary; Janusz Baka--- konsoleta; Prust Pruszyński i S-ka Przebudzenie Przejęzyczenie Przejęzyczenie. Rozmowy o przekładzie Przemek Dyakowski - saksofon Przemysław Dyakowski Przemysław Raminiak - fortepian Maciej Grabowski - bass Krzysztof Gradziuk - perkusja przepona Przestrzenie Banacha Przestrzenie i zaułki Przyboś przypowieść o stole Przysłowia nie są mądrością narodów Prószyński i S-ka psychologia psy w języku Ptaszyn Pustka w domu pyknodysostoza kto chorował pytaj_ni[c]k pytania pytanie pytanie o myślenie pytanie o niemyślenie Pyteasz płyty Queen Quiet Letters Quinto Libro Di Madrigali- Gesualdo rackę napisałam rad radio radioaktywność Radiohead radość Radziwiłłówna Rafael Santi Rainer Maria Rilke Raj Ralph Greenspan Ralph Towner Randy Brecker Randy Brecker - trąbka Nir Felder - gitara elekryczna Bob Franceschini - saxopfon Sergio Vallin - gitara elekryczna Elliot Mason - puzon Lizzy Loeb - wokal Randy Pausch Raymond Queneau Ray Tomlinson Raz Dwa Trzy realizm recenja recenzja recenzja albumu recenzja filmu recenzja książki recenzja Meditatus recenzja płyty recenzja płyty A miało być tak dobrze Recenzja płyty a miało być tak pięknie recenzja płyty muzka polska recenzja Świat Dysku recenzje recenzje książki recenzje płyty recepta na słomiany zapał reenzja reenzja albumu. reflekcja rehabilitacja funkcjonalna Reinman z Bielawy relaks relaksacja religia Rembrandt Remembrance Rencenzja Rene Laennec Renesans Renesans i krew Renoir reportaż Requiem Wolfganga Amadeusza Mozarta Reynaldo Hamn reż. Piotr Trzaskalski Richarda P.Feynmana Richard Feynman Richard P Feynaman Robert Kasprzycki Robert Luty perkusja Robert Majewski Robert Majewski - trabka Robert Proust rock rocznica blogowania rocznica blogu rocznica śmierci Witkacego Rodolphe Lindt Rodowicz Rodrigo y Gabriela rodzina muzyczna Roentgen Rogers Covey-Crump rok czasu rola lidera rola reportera Roman Jacobson romans Rosja Route 66 rower rower ciekawostki Royal Quartet ROYAL STRING rozkwit gaworzenia rozmowy rozrywka rozwój rozwój dziecka rozwój mowy rozwój osobisty rożen rożno Rubens ruch ruch to niezależność Rudyard Kipling najmłodszy laureat Nagrody Nobla Running Running Jacob Karlzon Rusell Russell Ferrante Ryczace Dwudziestki Ryczące Drake Ryszard Krynicki Ryszard Lwie Serce rytm rytuał rzecz o Stanisławie Wokulskim rzeźba Rzuć to wszystko co złe równość saga Saga o Wiedźminie Saint Simona saksofon saksofon tenorowy Salvador Dali Sambbor Dudziński samobójcza śmierć samobójstwo samobójstwo Witkacego Samuel Johnson Samuel Rohrer Sandor Maraja Sandra van Veen Santiago de Compostela sapka Sarah Bernahardt Saturday Jazz Pianist Saturday Panist Jazz Saturday Pianist Jazz Saturday Pianist Jazz Michael Petrucciani Savante Arjemius saxofon Scott Elliot Fahlman SDM Sea recenzja Sebastian Erard Sekrety Morza Sekrety Morza recenzja Seksmisja sen sen kawalera z różą sereotypy Sergio Vallin. sfera Sfera Szeptów sfurmato Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band – tytuł płyty zespołu The Beatles Shaikh ash-Shadhilem Shoe Dog: A Memoir by the Creator of Nike Siedem nowych planet siekiera Sierżant Sigmunt Freud Sigurd Rascher silna wola Silvestri Simone de Beauvoir Simon Phillips Simple Acoustic Trio Siostry Panas sir Wiliam Crookes Siula Grande Skrzek skrzypce skutki katastrofy w Czarnobylu skąd choinka skąd pierniki Skłodowska --- Curie SLA Slavenka Drakulić Slawomir Kurkiewicz Slawomir Kurkiewicz - kontrabas smarkaty Smolik smutek Smutna historia Szału smutne życie psa Sofokles Sokrates solo piano. Sonety Sonnige Stube Sopot Sparta spinacz spokój sposoby słuchania muzyki Spotkanie z Marią Stanistaw Witkiewicz Stanisława Celińska Stanisława Ryster Stanisław August Poniatowski Stanisław Baczyński. Stanisław Barańczak Stanisław Barańczak nie żyje Stanisław Barańczak poezja Stanisław Hadyna Stanisław Ignacy Witkiewicz Stanisław Jerzy Lec Stanisław Jopek Stanisław Jopek i Zespół Pieśni i tańca Mazowsze Stanisław Lem Stanisław Przybyszewski Stanisław Soyka Stanisław Strójwąs Stanisław Witkacy Witkiewicz Stanisław Wokulski Stansiław Soyka stan zdrowia Stare Dobre Małżeństwo Starość status kobiet status mężczyzn stawanie się staw żuchwowy skroniowy Steen Eiler Rasmussen Stefan Banach Stefan Garczyński Stefania Baczyńska Stefania Wilczyńska Stefania Zieleńczyk Stefan Kudelski Stendhal Stendhala Stenson Bobo Stephen Hawking Steve Gadd - perkusja Steve Jobs Steven Harrold Steve Swallow Steve Woźniak Storråda Strachy na Lachy Zimne dziady listopady Straight Story RGG recenzja strarta Strzeż się tych miejsc... Klaus Mitffoch Studio Agnieszki Osieckiej substantia reticularis Super Book Susan Sontag Susie Ibarra Swen Widłobrody Swietłana Aleksiejewicz Swietłana Aleksijewicz Sygryda Storråda Sylvie Courvoisier sylwetki sylwetki kobiet sylwetki mężczyzn symbolizm symbolizm w polskim malarstwie synestezja syntezator – Russell Ferrante Szalony Język Polski szczelanie w szczęce Szczęście czy fart Szereg Fouriera Szewczyk Ola Maurer Piwnica pod Baranami szewska pasja sześciostrunowa altówka Sześć światów Hain szkice Szkoła Notre Dame Sztuczne Fiołki sztuka sztuka absurdu sztuka i absurdy Sztuka kultura sztuka o której można dyskutować sztuka składania życzeń sztuka ulicy Sztuka zwycięstwa sztuki wizualne Szubert Szymanowski Karol Szymborska Szymon Kataszek Szymon Ludwik Kamykowski--sax Szymon Madej Szymon Stochniol Katarzyna Baczewska Aleksandra Urbańska Jarosław Marzec Szymon Zychowicz Szymon Zychowicz 2014 sł. Józef Czechowicz sł: Bolesław Leśmian Słaek Jaskułke Sławek Jaskułke sławne osoby sławni Polacy Sławomir Mrożek Słonimski Słowacki słowiański kołtun słowiańszczyzna Słowo las znaczy świat słowo o termitach Tadeusz (Boy) Żeleński Tadeusz Boy Żeleński i tłumaczenie Marcela Prousta Tadeusz Dziedzic Tadeusz Gajcy Tadeusz Kalinowski Tadeusz Kożuch Tadeusz Mieczkowski Tadeusz Nowak Tadeusz Pruszkowski Tadeusz Sygietyński Tadeusz Zawieyski Tadeusz Łomnicki Tadeusz Śliwiak Tadeusz Żeleński Boy take five Tales z Miletu tantasy Tatarak Tea book tag Tears in Heaven Tea Time Boogie teksty kultury Zachodu Tennesee Williamsa Tenor: Steve Davislim tenor saxophone Teoria Wszystkiego recenzja Teresa Kotlarczyk Terri Lyne Carrington Terry Prachett tey THE the Beatles The Coln Concert The Dispossesed The Girl In The Other Room recenzja The Hilliard Ensemble The Left Hand of Darkness Theloniousa Monka The Old Woman The Penitent Magdalene The Riddle (Nik Kershaw) cover The Swingle Singers The Word for World is Forest Thich Nnat Hanh Thomasa van der Wilta Thomas Couture Thomas de Keyser Thomas Transtomer Thomas Wyck Thrill Box recenzja Théodore Géricault Tim Burton Tingvall Trio Tischner to i owo językowo Tokaj tom 6 Tomasz Cichocki Tomasz Cichocki Zew Oceanu Tomasz Mann Tomasz Stanko i New York Quartet Wislawa Tomasz Stanko — trąbka Bobo Stenson — piano Anders Jormin — kontrabas Tony Oxley — perkusja Tomasz Stań Tomasz Stańko Tomasz Stańko trąbka / David Virelles fortepian / Thomas Morgan – kontrabas / Gerald Cleaver – perkusja Tomasz Szukalski - saksofon Tomek Sowiński - perkusja To mit Tommy Crane - drums. tom pierwszy Trylogii Husyckiej Tom Waits tonacja Toni Morrison Tord Gustavsen Tord Gustavsen: piano Tord Gustavsen Trio Tore Brunborg: tenor saxophone Tornebladh Touch & go - straight to number one Toulouse lautrec Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych tożsamości tożsamości społeczne Traktat o życiu. Myśli wybrane. Czesław Miłosz traktaty muzyczne trecento trenerstwo trio Trio in Tokio Troosta Trulsa Morka truncus cerebri trzy szybkie Trójka trąbka Trąbka – Scott Wendholt tulipan tulipanologia Turnau Tuwim Twierdza Szyfrów Tycjan typuję zwycięzcę tłumaczenie tłumaczenie: Przemysław Bieliński tłumaczenie: Stanisław Kasprzysiak U.S. Route 66 U. T. Gandhi perkusja ubóstwo uczenie uczenie języka migowego uczenie się udział kobiet w wojnie Ujejski Ulisses Ulla Lindquist umarł ks. Jan Kaczkowski Umieranie uniwersalność uniwersum Uno momento mortis Upadek Ikara uprzedzenia URK urodziny Karola Wielkiego urodziny Stanisława Lema Urodziny Wisławy Szymborskiej Urodziny Witkacego Urodziłem się pewnego błękitnego dnia Urodziłem się pewnego błękitnego dnia, Daniel Tammet, Urodziłem się pewnego błękitnego dnia. Pamiętniki nadzwyczajnego umysłu z zespołem Aspergera Ursula K. Le Guin Ursula Le Guin Urszula Dudziak USA ustanowienie Nagrody Nobla Uszkodzenie Rdzenia Kręgowego Valdemar Eiberg Valery var. 4:14; varia Vassilis Tsabropoulos Vassilis Tsabropoulos fortepian Velazquez Vermeer V Hauy Viera Brandes Vijay Iyer Vilhelm Hammershøi Vincent Peirani akordeon Vincent van Gogh Virginia Woolf Virginii Woolf Vladyslav Sendecki Volodos in Vienna Wacław Krupińsk Wacław Krupiński Waits Walden Pągowski Waleria Maria Gardowska Walter Isaacson Walther von der Vogelweide Wanda Rutkiewicz waria Warszawa Wat Werner Herzog Wesele Wyspiańskiego i Marek Grechuta Whileman Whistlers Mother wiara wiara we własne siły wibrafon wiedźmin Wiedźmin opowiadania Wiedżmikołaj wieki średnie Wiek męski wiek XIX wielbłąd Wielka Gra Wielka Msza h-moll wielogłosowa muzyka Wiersze zebrane Barańczak wierzę w wiedzę wieszać na kimś psy Wiesz może jak to się dzieje Wiesław Dymny Wikingowie Wilhelma VI Orleański Wilhelm Conrad Röntgen Wilhelm IX Trubadur Wilhelm Sasnal Wiliam Harvey William H. Macy William Szekspir Will Rogers Wincentyna Karska Windows Waltz wiolączela Wisława Wisława Szymborska Wisława Szymborska Nobel Wisława Szymborska rocznica śmierci Witkacy Witkiewicz Witold Lutosławski Witold Lutosławski wcale nie jest za trudny Wit Stwosz Wittgenstein w jaki sposób chodzi człowiek w jaki sposób się rzyga w krzywym zwierciadle W malinowym chruśniaku Wocjech Orliński. Lem. Życie nie z tej Ziemi w oczekiwaniu na nowy album Grzegorza Turnaua Wojciech Kamiński Wojciech Kassa Wojciech Kukuczka Wojciech Majewski Wojciech Malajkat Wojciech Młynarski Wojciech Młynarski nie żyje Wojciech Tochman Wojciech Waglewski Wojciech Zabłocki wojna Wojna nie ma w sobie nic z kobiety wokal; Gabor Bolla - saksofon; Andi Kissenbeck - organy Hammonda; Wolfgang Schmid - kontrabas; wokal; Torsten Goods - gitara Wokulski w Paryżu Wolna Grupa Bukowina Woz w popiele wrażenia Wskrzeszenie Łazarza wspomnienia Wspomnienia twórcy Nike współczesność Wszystkie kobiety Mateusza recenzja Wybór i układ Joanna Gromek - Illg wychwalanie idei miłości dworskiej wycieraczki samochodowe Wydawnictwo Literackie Wydawnictwo Znak Wydziedziczeni wykłady wynalzaki wyobraźnia wypadki w górach wyróźnienie wytwórnia ecm wywiad wyzwania wyzwania blogowe wyścig wyścig z Messnerem Wyśpiewam Wam wszystko wzór wątp wątpliwości wątroby nie omamisz wątroby nie oszukasz Wędrówka Władysław Broniewski Władysław Halik Władysław Reymont władza Włochy Włodek Pawlik Włodzimierz Korcz Xawerego Dunikowski XI XIV wiek Yapa Yaron Herman Yaron Herman - piano (Steinway D Yuan Mei zabawa zabawa blogowa zaburzenia ze spektrum autyzmu Zaczarowana świątynia zadanie Zakazany owoc Zakopane Zamość Zapatrzenie. Myśląc o malarzach zapowiedź nowego cyklu Zarycki zarządzanie stresem zasypywać gruszki Zawinul Zbigniew Herbert Zbigniew Jaremko Zbigniew Konopczyński - trombone Zbigniew Mikolejko Zbigniew Namysłowski Zbigniew Paleta Zbigniew Preisner Zbigniew Raj Zbigniew Wodecki Zbigniew Wodecki nie żyje Zbigniew WodeckiPiwnica pod Baranami z czego biorą się zakwasy? zdrowie Zdzisław Beksiński Zeeman zejść na psy Zenon Jaskuła Zespół Aspergera Zespół Pieśni i Tańca Śląsk Ziemie obiecane recenzja płyta 8.04.2014 r Ziemiomorze Ziemiomorze recenzja Zmarł Stanisław Barańczak zmiana zmiany znane osoby znane osoby chore na dusznicę znani z notatek na marginesie Zofia Ameisenowa Zofia Komedowa Trzcińska Zofia Zaleska z przymróżeniem oka. zrozumieć Franciszka zwątpienie zwątpiwnie Zycha Zygmunt Bauman Zygmunt Freud Zygmunt Freud a Proust Zygmunt Grechuta Zygmunt Konieczny Zygmunt Stary Zygmut Freud Zygmut Konieczny Złota dama [a]Varia [IKD3] [Klasyczne korepetycje-w dobrym tonie]. [Zarys Édouard Manet Ólafur Arnalds ósma część Harrego Pottera ósmy marca Ćwiczenia z utraty ćwiczenia Łanuszka. muzyka Łapiński Łucjan Paprocki Łukasz Nicpan Łukasz Simlat Łukasz Stasiak łumacze ( Stanisław Barańczak Śląska Orkiestra Kameralna Śmierć na pięć Śmierć Witkacego Średniowiecze Świat Dysku Światowy Dzień Jazzu. Światowy Dzień Ksiażki i Praw Autorskich Świat Rocannona" Święto muzyki Świętosława Święty Augustyn śmarczeć śmierci i neurochirurgii śmierć śmierć Anki śmierć w górach śpiew śpiew) Dorota Miśkiewicz: śpiew; Robert Majewski trąbka fluegelhorn Mariusz Pędziałek; Maryna Barfuss; Cezary Konrad -perkusja Robert Kubiszyn: akustyczna gitara basowa śpiew Dorota Miśkiewicz - śpiew Marek Napiórkowski - gitara Kacper Stolarczyk - gitary Maciej Magnuski - bas Daniel Kapustka - perkusja Marek Niedźwiecki - konferansjer śpiki św. Odilon św. Tomasz świadectwo światło niebieskie a sen święty Ambroży biskup mediolanu Żenia Zielińska Życzenia Życzenia wielkanocne żałoba że chodzisz? że ubywa nam wzrostu wraz z wiekiem że wykorzystujemy 10% możliwości swojego mózgu życie życie jako marketing życie z doświadczeniem niepełnej sprawności αυτονομία Михаил Афанасьевич Булгаков

Archi_walium:Ale to już było…

[Komentowanie]

Na tym blogu obowiązuje netykieta.
Zwracamy się do siebie po imieniu.
Autorka nie ponosi odpowiedzialności za wypowiedzi współuczestników i współuczestniczek dyskusji, opinie są prywatną kwestią Autorów i Autorek.

Nie liczę godzin i dat.

Grudzień 2016
Pon W Śr C Pt S N
« List   Sty »
 1234
567891011
12131415161718
19202122232425
262728293031  

zBLOGowani

Tu także jestem:
zBLOGowani.pl
%d blogerów lubi to: